Angst voor agressie tegen geestelijken sluipt pastorieën in

Wordt pastor, dominee, priester een gevaarlijk beroep? In Engeland wijst een onderzoek uit dat het erop begint te lijken. In Nederland zijn er 'incidenten' ,,totdat het uit de hand loopt''.

De rechtbank in Utrecht deed gisteren uitspraak in de zaak van pastoor A. Fritschy (65) uit Bussum. Op 27 april belde er een man aan bij de pastorie, een bekende, verslaafd en dakloos. Onder bedreiging moest de geestelijke autosleutels, geld, pinpas mét code afgeven.

Daarna werd de pastoor in de achterbak van zijn eigen auto ontvoerd, en vastgebonden tussen de rails bij Bunnik. De zwerver ging weg. Die nacht hoorde pastoor Fritschy twee goederentreinen rakelings over zich heen rijden. Daarna wist hij zich te bevrijden. De Utrechtse rechtbank veroordeelde de ontvoerder tot vijf jaar cel en tbs met dwangverpleging.

Eind vorig jaar werd de bejaarde, gehandicapte pastoor L.Kruydenberg uit Sittard in zijn huis overvallen en ontvoerd. Ook deze daders ging het om geld. In Geleen werd de pastoor uit de auto gezet. Volkomen overstuur dook hij onder: het was de derde bedreiging in enkele weken.

Zijn dit ongelukkige 'incidenten', waarbij toevallig pastores het slachtoffer waren? Of is er méér aan de hand?

In Engeland werden vorige week de resultaten bekendgemaakt van een onderzoek naar agressie tegen geestelijken. De studie is onderdeel van een grootscheeps project dat 'geweld tegen professionals' in kaart wil brengen.

De University of London vroeg 959 anglicaanse pastores in het verstedelijkte zuidoosten van het land naar hun ervaringen. Zeven op de tien geestelijken bleek in de periode 1997-1999 te maken hebben gehad met 'een vorm van agressie', variërend van vloeken en schelden tot fysieke intimidatie. In bijna de helft van de gevallen gebeurde dat thuis, aan de deur. Een op de acht ondervraagden kreeg daadwerkelijk klappen. Volgens het rapport creëert het geweld 'een klimaat van angst' onder de zielzorgers.

In Nederland is nooit onderzoek gedaan naar agressie tegen geestelijken. Het Rooms-Katholiek Kerkgenootschap -dat bisdomoverstijgende kwesties regelt- ziet daar geen aanleiding toe. ,,Je zou haast denken'', zegt woordvoerder P.van Zoest, ,,het moet eerst echt uit de hand lopen. Er is algemeen sprake van verruwing. Het lijkt me stug dat pastoors daar nooit mee te maken krijgen.''

,,Ik denk ook'', zegt L.Sinselmeijer van het aartsbisdom Utrecht, ,,als pastoors lastiggevallen worden, voelen ze dat niet als een vorm van agressie, maar als onderdeel van hun functie.''

In het bisdom Haarlem -Bussum valt onder dit diocees- komen inbraken in en overvallen op pastorieën 'vrij veel' voor, zegt woordvoerder W.Peeters. ,,We ervaren het nog niet als een structureel probleem, maar je begint je wel af te vragen: moeten we niet iets doen? Een oplossing zou zijn dat pastores bij elkaar gaan wonen in één huis. Vroeger woonde er in de pastorie een kleine gemeenschap: de pastoor, kapelaans, religieuzen. Die enorme huizen staan er nog, maar daar woont nu een oudere man, meestal helemaal alleen. En die maakt gemakkelijk de deur open.''

En hoe is het in de protestantse kerken? Dominees kennen drie voordelen boven hun rk tegenvoeters. Ze zijn doorgaans alleen voor een geoefend oog als zielszorgers herkenbaar. Bovendien staat hun pastorie nog maar zelden pontificaal náást de kerk én ze wonen met hun gezin.

C.Rensink van de Bond van Nederlandse Predikanten hoeft niet lang na te denken. ,,Ik ken geen collegae die agressie hebben meegemaakt'', zegt hij.

,,Wie zou je ook iets wíllen doen?'' zegt dr. R.Brouwer, die onderzoek deed naar het welbevinden van predikanten. ,,Ik maak niet mee dat mensen zo wanhopig zijn dat ze agressief worden. Misschien dat ze niet zoveel van een predikant verwachten?''

Volgens A.Bijl, 'werkbegeleider' voor dominees van de Samen-op-wegkerken, komt agressie wel degelijk voor in de pastorale praktijk. ,,Moeilijke situaties spelen zich vaak af als de andere loketten dicht zijn. De kerk, is het idee, is er voor alle nood. Als de dominee niet naast de kerk woont, zoeken ze je adres op in de gids. En dan bellen ze aan: ik heb geld nodig. Dat kan knap lastig zijn.''

Alleen, zegt Bijl, er wordt niet over gepraat. ,,Pastores vinden dat ze hun ambtsgeheim niet mogen schenden. Bovendien voelen ze zich vaak, om het zo maar te zeggen, achteraf heel lullig. Het is niet leuk om rond te vertellen dat je bang bent geweest. Of dat je de situatie verkeerd hebt aangepakt.''

Het was 1993, maar pastoor J.Divendal uit Weesp herinnert het zich precies. ,,Twee mannen belden aan, mijn collega deed open. Hij werd gestoken met een mes, en moest boven geld gaan halen. Ik ging door het lint, heb heel hard gegild. 'Zorg dat-ie stil wordt', zei die ene. Daarna werden we in bedwang genomen en geboeid op het toilet gezet. Na tien minuten konden we de politie waarschuwen.''

Kort daarop zijn de daders gepakt en veroordeeld. Sinds die onverkwikkelijke ervaring hebben de pastores van Weesp een 'spion' laten aanbrengen. ,,We zijn voorzichtiger met wie we binnenlaten. Het komt voor dat ik zeg: de pastoor is er niet.'' Binnenkort gaan beiden, nu 'buiten dienst', verhuizen. ,,Naar een gewoon mensenhuis.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden