Angst in Harare regeert, zes demonstranten gedood

De situatie in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare blijft gespannen, de politie staat paraat in een lege straat. Beeld Getty Images

De dag nadat het leger zes demonstranten doodschoot in Harare, is het centrum uitgestorven. De angst in de Zimbabwaanse hoofdstad regeert. ‘Dit deed denken aan het verkiezingsgeweld van 2008’.

Zwartgeblakerde plekken op het asfalt, losgewrikte stenen en gaten in winkelruiten herinneren aan de korte maar hevige geweldsexplosie van een dag eerder. Na de bekendmaking van de uitslagen van de parlementsverkiezingen woensdag braken rellen uit in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Het leger schoot zes mensen dood, veertien raakten er gewond. De politie bestormde ook het hoofdkwartier van de oppositiepartij in Harare en arresteerde daar achttien aanwezigen.

Uitgestorven straten

Tussen de grauwe betonnen flats zijn de straten uitgestorven. Een man op een ijskarfiets heeft op de normaal zo drukke Julius Nyerere Way alle rijstroken voor zichzelf. Zijn bel is van verre te horen. Winkels zijn gesloten, het leger heeft straatverkopers ‘s ochtends weggestuurd. Slechts af en toe doorbreekt een laagvliegende legerhelikopter de griezelige stilte in de stad, die haar adem lijkt in te houden. Want worden vanavond dan eindelijk toch ook de resultaten van de presidentsrace bekendgemaakt? En zullen er dan weer zulke gewelddadige rellen volgen?

Alleen aan de randen van het centrum komen mensen samen. Bij de standplaats voor taxibusjes op de meest westelijke punt van Nelson Mandela Avenue bijvoorbeeld. De chauffeurs hangen er verveeld in hun busjes: er zijn geen passagiers. Enkele collega’s spelen tafelvoetbal onder een houten afdak. Normaal is de tafel omgeven door een drukke straatmarkt. Nu heeft slechts een handjevol mensen wat tomaten en aardappelen op een stoepkleedje uitgestald.

Verkeersregelaar van de taxistandplaats, Knowledge Mutambara (33), zag het woensdag gebeuren. De demonstratie van oppositiepartij MDC begon vreedzaam, zegt hij. Maar na een tijdje gingen demonstranten stenen gooien naar de politie en plunderden ze winkels. Toen was er opeens het leger. De soldaten begonnen te schieten. Eerst nog in de lucht, daarna gericht.

“De angst zit er goed in”, zegt Mutambara. “Zo’n gewelddadige dag als woensdag heb ik sinds 2008 niet meer gezien.” Dat jaartal valt vaak in gesprekken op straat. In 2008 vielen er bij verkiezingsgeweld in Zimbabwe in enkele maanden zeker 300 doden. Duizenden mensen werden mishandeld, gemarteld of verkracht. Honderdduizenden sloegen op de vlucht.

Vreedzamere en vrijere tijden

Na woensdag lijkt het bewind van president Emmerson Mnangagwa dus opeens een beetje op dat van zijn voorganger, Robert Mugabe. En dat terwijl Mnangagwa de wereld probeerde te laten geloven dat er vreedzamere en vrijere tijden waren aangebroken in Zimbabwe.

Maar het leger blijkt niet wezenlijk veranderd. Het viel woensdag terug op oude, brute reflexen. Acht maanden geleden werd het nog bejubeld als bevrijder van het volk, na woensdag lijkt die militaire machtsovername, die in november geen coup mocht heten, toch gewoon een legercoup.

Oppositieleider Nelson Chamisa had dit wellicht beter moeten aanvoelen. Zijn claim op Twitter, direct in de ochtend na verkiezingsdag, dat zijn MDC de verkiezingen had gewonnen, was roekeloos. Op dat moment konden onmogelijk de uitslagen van alle stembureaus bekend zijn. Chamisa pookte zo het vuurtje onnodig op – toch al gevoed door fraudevermoedens.

Zijn aanhangers waren inmiddels bijna een etmaal de overwinning aan het vieren voor het MDC-partijkantoor in Harare, toen woensdagmiddag het nieuws van een juist daverende nederlaag naar buiten kwam.

De frustratie was daarna nauwelijks beheersbaar. Zanu-PF en MDC gaven na de geweldsuitbarsting elkaar de schuld. Verkeersregelaar Mutambara ziet het genuanceerder. “Beide leiders zijn schuldig”, meent hij. “Chamisa had zijn aanhangers nadrukkelijker moeten opdragen vreedzaam te demonstreren. Mnangagwa had het leger moeten verbieden met scherp te schieten.” Hij wijst om zich heen. “Gelukkig is het nu weer rustig.”

Hij twijfelt even. Het leger heeft het stadscentrum ontruimd vanwege de uitslag van de presidentsrace, die er nog steeds niet is. “Dan kan het weer onrustig worden”, vreest Mutambara. “Maar laten we hopen dat het protest dan vreedzaam blijft.”

Lees ook:

Leger opent het vuur op demonstranten Zimbabwe

De eerste verkiezingsuitslagen in Zimbabwe hebben tot chaotische toestanden geleid. Het leger opende het vuur.

In Zimbabwe worden verkiezingen niet in de steden, maar op het platteland gewonnen

"Welkom in het nieuwe Zimbabwe", jubelt Golden Kofa (36). "Vanaf 1 augustus ziet de toekomst van dit land er stralend uit. Want dan hebben we een nieuwe president: Nelson Chamisa."

Satire in Zimbabwe: 'Mugabe was de ultieme droom voor elke satiricus'

Sinds de afzetting van Mugabe lijkt het land vrijer.Satiricus Samm Farai Monro doet er zijn voordeel mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden