Opinie

Angst en terreur in tragische komedie van Max Frisch

’Biedermann en de Brandstichters’ van Max Frisch bij Het Vervolg. Te zien t/m 28/10 van di t/m za (behalve 7/10) in het Derlon Theater in Maastricht. Res. 043.3503050 of www.hetvervolg.nl

’Wee ons, wee ons! Burger, waarheen?’ Actueler kan bijna niet, maar deze slotwoorden stammen uit het stuk van de Zwitser Max Frisch uit 1958, bijna een halve eeuw geleden: ’Biedermann und die Brandstifter’. Samen met zijn landgenoot Friedrich Dürrenmatt vormt hij een koppel van twee toneelschrijvers die een apart genre vertegenwoordigen van de toneelliteratuur van de vorige eeuw.

Hun personages brengen ze in absurde situaties, maar zij zijn geen absurdisten als Ionesco of Beckett. In de jaren tachtig en negentig werd hun werk nogal oubollig gevonden en werd het weinig gespeeld. Maar de laatste jaren keren ze weer ijzersterk terug in het repertoire. Zo speelde Toneelgroep De Appel vorig jaar van Dürrenmatt ’Het bezoek van de oude dame’ in een bewerking van Gerardjan Rijnders. Een oude vrouw keert terug naar haar stad en belooft miljarden op voorwaarde dat haar vroegere minnaar door de verzamelde gemeenteambtenaren wordt omgebracht.

In ’Biedermann en de Brandstichters’ wordt een stad geteisterd door pyromanen. De fabrikant van haarlotions, Gottlieb Biedermann, windt zich erover op dat de gemeente de brandstichters niet kan stoppen. Maar als zij voor onderdak bij hem aankloppen, laat hij ze binnen en ziet, al grapjes makend, toe hoe ze de vaten benzine naar de zolder brengen en de lonten aanleggen.

Beide stukken zijn politieke moraliteiten. Het zijn beschamende verhalen over ons, niet in staat tot een greintje heroïsch temperament om het tij van angst en terreur te keren. Gastregisseur Arie de Mol koos voor ’De brandstichters’, voor een hilarisch-komische enscenering, waarin Hans Trentelman weliswaar de bange, brave burger is, maar tegelijkertijd een keiharde werkgever die zijn trouwe employé Knechtling bruut ontslaat en zo de dood indrijft.

Martin de Smet is schitterend als diens weduwe. De twee daklozen, Martijn van der Veen en Roos ten Hooven, zijn onthutsend genadeloos in de manier waarop ze Biedermann naar hun pijpen laten dansen.

In hoeverre redt een hilarische aanpak als deze een toneeltekst die, hoe je het ook wendt of keert, tijdgebonden is? Het absurdisme van Frisch en Dürrenmatt is grappig, maar staat een flink eind van ons af. Soms lijkt het of per saldo alleen de oude Grieken en Shakespeare toneelteksten voor de eeuwigheid schreven.

Maar het is knap dat Het Vervolg met een veel gedateerder tekst als ’Biedermann en de Brandstichters’ zijn publiek niet alleen weet te vermaken, maar ook tot groot enthousiasme te brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden