Angela Merkel en het gevaar van tochtvrije ramen

Begin deze maand hield de Bundestag, het Duitse parlement, zijn laatste zitting voor de verkiezingen. Voor verschillende volksvertegenwoordigers was het een dag van afscheid, ook voor Wolfgang Thierse, een man van het eerste uur, als we de val van de Muur als nulpunt nemen. Thierse, afkomstig uit de DDR, zat 24 jaar voor de SPD in het parlement, van 1998 tot 2005 was hij voorzitter van de Bundestag, daarna ondervoorzitter. In zijn afscheidsspeech sprak hij over zijn vader, die nooit echt vrije verkiezingen meemaakte. Toen hij in 1933 stemgerechtigd werd, kwamen de nazi's aan de macht, toen hij in 1990 overleed, moesten de eerste post-communistische verkiezingen nog komen. "Zijn voorbeeld herinnert me altijd aan de kostbaarheid van vrije verkiezingen. En het maakt me verdrietig en woedend dat zoveel mensen hun kiesrecht niet gebruiken."

Thierse prees de 'traagheid' van de democratie, die ervoor garant staat dat iedereen kan meedoen aan debat en besluitvorming. Hij wenste de Bundestag-leden alle goeds toe 'en, als u dat verdragen kunt, Gods zegen'.

Die paar zinnen van Thierse spraken boekdelen over de eigenaardigheid van de Duitse politiek; het beladen verleden, dat alert maakt voor het gevaar van anti-democratische verleidingen, de behoedzame wijze van besturen, waardoor revolutionaire veranderingen bijna onopvallend plaatsvinden en de niet-verzuilde godsdienstigheid, die gelovigen plaats biedt in alle partijen.

Het succes van Angela Merkel, die afstevent op een derde termijn als bondskanselier, is tegen deze achtergrond geen wonder; met haar onverstoorbare politiek van kleine stappen heeft de protestantse domineesdochter het vertrouwen van veel Duitsers gewonnen. Radicaliteit hebben ze in hun geschiedenis genoeg gehad, de alledaagse aanpak van Mutti Merkel is hun liever dan welk politiek spektakel ook.

Waaraan denkt u als u aan Duitsland denkt, vroeg Bild-Zeitung haar eens.

"Aan onze ramen!", antwoordde Merkel. "Nergens maken ze zulke mooie en goed-sluitende ramen."

Nimmer sprak een politica praktischer proza. Intussen heeft Merkel, kalm en onnadrukkelijk, de oppositiepartijen gewurgd door hun ideeën te omhelzen; ze is steeds een stukje verder naar links opgeschoven, zonder ruimte te scheppen voor een partij rechts van haar CDU. Het katholieke mannenbolwerk is onder Merkel veel opener geworden.

De partij is met Duitsland meeveranderd; vrouwen worden gestimuleerd om te werken, er is een quotum voor vrouwen in raden van bestuur, paren van hetzelfde geslacht kunnen kinderen adopteren. De dienstplicht is afgeschaft. Het minimumloon is gedeeltelijk ingevoerd, huurverhogingen zijn aan banden gelegd. In het pokerspel rond de euro stond Merkel steeds op de rem, maar ging ze uiteindelijk ook steeds akkoord met maatregelen die haaks stonden op de oorspronkelijk rechtse standpunten - steun voor de zuidelijke staten, versterking van de ECB, een bankenunie. Kernenergie verklaarde ze na Fukushima taboe, daar was ze zomaar opeens rücksichtslos.

Het leverde een bloedeloze campagne op, dat kon moeilijk anders. SPD-uitdager Steinbrück, een goede spreker, was veroordeeld tot schaduwboksen; Merkel gunde hem nauwelijks een aanval waardig. Zo vervelend was het, zo langweilig en zo politikfrei, dat sommige intellectuelen pleitten voor een stembus-boycot. En daar schuilt het gevaar van de methode-Merkel: ze haalt de angel uit alle tegenstellingen en reduceert politiek tot bestuurskunde. Dat smoort het debat en bevordert de democratie niet. Het is gevaarlijk, zei Thierse bij zijn afscheid, 'als de ergernis van velen zich paart aan de democratie-verachting van de elite'.

Ramen kunnen ook te goed sluiten, het moet wel een beetje waaien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden