ANDREAS PAPANDREOU De bloei van een belasterde bejaarde

De reclamespots zijn ondubbelzinnig. Ze laten een zwakke, oude man zien, die niet opgewassen is tegen de huidige politieke problemen. Want, hoe kan een bejaarde als Andreas Papandreou (74) zaken als de oorlog op de Balkan, het voorzitterschap per 1 januari 1994 van de Europese Gemeenschap en de economische crisis, in goede banen leiden. De socialistenleider, die Griekenland van 1981 tot 1989 regeerde, zou een onbesuisde radicaal zijn. Kuste hij niet de Libische leider Kadafi?

Die beelden kreeg de Griekse bevolking deze week van de huidige partijleider van de Panhellinistische Socialistische beweging (Pasok) op de televisie voorgeschoteld. Zijn tegenstander, de christendemocraat Konstantinos Mitsotakis, kreeg voor zijn campagne de hulp van de fameuze Amerikaanse campagneleider James Carville, die Bill Clinton vorig jaar aan een overwinning hielp.

De oud-premier en Pasok-leider leidde in 1989 een vernederend verlies en leek voorgoed uitgeschakeld. Sinds de val van de regering-Mitsotakis op 9 september, is het een en ander veranderd. De opiniepeilingen wijzen Papandreou aan als de winnaar van de verkiezingen van zondag.

Het moet niet moeilijk geweest zijn voor campagneleider Carville om aan belastende informatie te komen over Papandreou. In 1989 werd hij nog aangeklaagd door parlementariers vanwege corruptie. Ze verdachtten hem ervan de Bank van Kreta te hebben geplunderd. Bovendien zou hij geheime agenten hebben gebruikt om de telefoon van politieke vijanden af te tappen. Zelf beet hij fel van zich af en sprak van 'samenzweringen' en 'reactionaire krachten' buiten Griekenland, die hem zwart wilden maken en zijn partij en land wilden vernietigen.

Met deze woorden bedoelde hij de CIA, conservatieve politici binnen de Nieuwe Democratische partij van Mitsotakis en fascistische kolonels. De Grieken zijn gevoelig voor dergelijke zaken. Het land stond onder invloed van de VS, was bezet door de nazi's en heeft van '67 tot '74 geleden onder een militaire junta. “Ik ben geen detective, maar een politicus... ik wil echter niet ten prooi vallen aan verdachtmakingen in verband met schandalen”, sneerde de bijdehante Papandreou.

Vier jaar geleden scheidde hij van zijn populaire en gewaardeerde Amerikaanse vrouw, om vervolgens met een stewardess te trouwen die twee keer zo jong is als hij. Hij ontmoette 'Dimi' Lani-Kapopoulou op weg naar een staatsbezoek aan de Volksrepubliek China in het vliegtuig. De aandacht van 'Dimi' voor Papandreou ging tijdens deze reis al snel verder dan naar het inschenken van een drankje of het opdienen van lamskoteletjes.

Aanvankelijk wist Papandreou zijn verhouding met de roodharige buiten de publiciteit te houden. In het optrekje van een bevriende arts ontmoette hij haar, terwijl de veiligsheidspolitie de omgeving in de gaten hield. Al snel schroomde hij er niet voor om zich met haar in het openbaar te vertonen. Vooral hun publiekelijke verhouding, gekenmerkt door kinderlijk geknuffel en lieve woordjes, riep weerstand op. Intellectuelen in Athene waren teleurgesteld en de oude boerinnnen, die Papandreou zagen als 'onze Andreas', de verdediger van de nationale waarde en eer, waren geschokt. Dat Griekse politici minnaressen hebben kan nog door de beugel, maar dat ze er vervolgens mee te pronk lopen of zelfs mee trouwen, is andere koek.

In 1939 vertrok Papandreou naar Amerika als student. Hij studeerde economie aan onder meer de Harvard-Universiteit en diende als officier bij de Amerikaanse marine. Vijf jaar later werd hij Amerikaans staatsburger en trouwde met Margaret. Zijn vader was al voor de tweede wereldoorlog verbannen naar de VS.

Het rechts-extremistische bewind van Metaxas kon een progressieve politicus als de vader van Papandreou niet tolereren. Andreas doceerde economie in de VS en was actief voor de Democratische partij. Pas tegen het einde van de jaren vijftig besloot hij terug te keren naar zijn geboortegrond, om daar de economie uit het slop te halen en een centrum voor economisch onderzoek op te richten. Hij werd minister van economie in zijn vader's kabinet in 1965.

De Grieks-Cypriotische leider, Georgios Grivas, kwam later met documenten op de proppen waarin Papandreou's naam in verband werd gebracht met een vermeende coup van linkse officieren, die Griekenland wilden redden uit de handen van de Amerikanen. De coup kwam pas in 1967, alleen werd die uitgevoerd door rechtse officieren. Papandreou verdween voor zeven maanden in de gevangenis.

Zijn eenzame opsluiting werd onder druk van de Amerikaanse president Lyndon Johnson verkort. De laatste was onder druk gezet door invloedrijke Amerikaanse vrienden van Papandreou, afkomstig uit de Democratische partij. Lyndon: “Ik zei tegen die Griekse honden dat ze die commie son of a bitch, wat z'n naam dan ook moge zijn, vrij moesten laten.”

Na zijn vrijlating eind 1967, richtte Papandreou de Panhellinistische bevrijdingsbeweging op. Vervolgens vertrok hij naar Stockholm om daar een jaar te doceren aan de universiteit. Van 1969 tot 1974 werkte hij in Canada. Drie jaar nadat Griekenland weer een democratie was geworden en Papandreou zijn socialistische partij had opgericht, werd hij in 1977 oppositieleider. Over zijn bewind als premier, van 1981 tot 1989, lopen de meningen uiteen. Sommigen roemen de wijze waarop hij duizenden banen heeft geschapen in de ambtenarij en de groei van de midden-klasse mogelijk maakte. Bij zijn tegenstanders staat vooral het oplopen van de staatsschuld vers in het geheugen gegrifd.

Maar de Grieken zijn de bezuinigingspolitiek van de vorige regering beu en lijken daarmee de richting van de oude socialist op te gaan. Papandreou belooft immers dat het met hem anders zal gaan.

Van de lastercampagne op de buis trekt hij zich weinig aan. Een oude zwakke man? Voor het oog van de camera's duikt hij in zee om een baantje te trekken. En zo zegt de charismatische prater: “Als er een ziek is, dan is dat toch wel Mitsotakis die met zijn club ons land in een economische nachtmerrie heeft gestort”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden