André Cools had alleen 'valse vrienden en echte vijanden'

FLEMALLE - Een piramide-vormige steen achter het stadhuis van Flémalle herinnert aan de moord op ex-minister André Cools. Aan een bos bloemen op de voet van het gedenkteken hangt een kaartje: “André, je had valse vrienden, maar echte vijanden.” Een bittere verwijzing naar zijn politieke vriend Alain Van der Biest, ook oud-minister, die ervan verdacht wordt het brein achter de moord te zijn.

THEO KOELE

“André had híer alleen maar vrienden,” zegt een van de 27 000 inwoners van het foeilelijke Waalse plaatsje stellig. Hij staat aan de toog van het Maison du Peuple, het stamcafé van de Waalse socialisten wier onbetwiste leider Cools was. De 'pharao van Flémalle' was hier kind aan huis. Sterker nog, het wás zijn huis. “André is hier geboren - zijn vader was voor de oorlog gérant - en hier bracht hij zijn jeugd door.”

Aan de wand hangen foto's van de in 1991 neergeschoten voorman van de Parti Socialiste (PS). Een paar versregels ernaast zijn een ode aan de man, die meer dan 25 jaar burgemeester van Flémalle was: '...een hart van goud... een man van het volk... een Staatsman.' Het had geschreven kunnen zijn door de zondagsdichter Alain Van der Biest, in de tijd dat het nog boterde tussen de twee.

Dat Van der Biest betrokken zou zijn bij de moord op Cools, wil er bij de bezoekers niet in. “Alain was een romanticus, een intellectueel, een zachtaardig mens. Zeker, hij had zijn zwakheden. Hij was alcoholist. Maar een moordenaar? Ondenkbaar.”

Een paar kilometer verderop, in Grace-Hollogne, een ander stadje onder de rook van de Waalse staalindustrie, wil ook al niemand een kwaad woord horen over Alain Van der Biest. Hier was hij jarenlang burgemeester. Aan de bar van het lokale volkhuis doet de 'zondebok'-theorie opgeld. Van der Biest is alleen maar opgepakt omdat de justitie 'een daad wou stellen om het publiek te kalmeren'. Na alle kritiek op de blunders in de zaak-Dutroux zou 'het gerecht' wel eens even laten zien dat het niet terugdeinst voor de arrestatie van een vooraanstaand (ex)politicus. Met veel machtsvertoon. “Alain werd met handboeien afgevoerd. Schandalig.”

Maar niet alle kameraden zijn overtuigd van de onschuld van Van der Biest, wiens hechtenis gisteren door de Luikse justitie werd verlengd. Leidende figuren van de PS steken een beschuldigende vinger uit. Anne-Marie Lizin, burgemeester van Huy en Europarlementariër, meent dat Van der Biest, zij het niet als enige prominente figuur, iets met de moord op Cools te maken had. “Ik heb altijd al gedacht dat hij op de hoogte was,” zegt Maurice Demolin, voormalig secretaris van de Luikse PS-afdeling. Maar hij is dan ook een aartsvijand van Van der Biest, waarschuwt een journalist van de Waalse krant La Meuse die goed op de hoogte is van de strubbelingen binnen de PS.

De stammenstrijd binnen de partij onder Cools wordt in de pers weer opgerakeld, nu iedereen zich afvraagt welke motieven Van der Biest kan hebben gehad om zijn vroegere beschermheer om te brengen. Van der Biest gold jarenlang als troetelkind van 'Papa Cools'. Cools was de machtigste man in de Parti Socialiste, die op haar beurt de machtigste was (en is) in Wallonië. In Vlaanderen wordt misprijzend gesproken over de 'PS-staat': één politieke partij beheerst het Waalse maatschappelijke leven, van ziekenfondsen tot politie en justitie. Wie goede maatjes was met Cools, kon op mooie banen rekenen. Zo stuurde hij Van der Biest eerst als minister naar Brussel (waar deze niet geheel naar eigen wens federaal minister van pensioenen werd), om hem vervolgens te benoemen als zijn opvolger in de Waalse deelregering (op binnenlandse zaken).

Maar Van der Biest viel in ongenade bij 'de meester van Flémalle', zoals Cools eerbiedig genoemd werd. Een van de oorzaken lag in de machtsstrijd binnen de PS. Verschillende 'clans' aasden op de heerschappij binnen de partij, en daarmee in Wallonië. Van der Biest wierp zich op als 'verzoener', zeer tegen de zin van Cools. Zozeer zelfs, dat Cools zijn kroonprins als een verrader beschouwde.

Aan het einde van de jaren tachtig was de macht van Cools tanende. Hij moest tandenknarsend toezien hoe zijn partij koos voor regeringssamenwerking met de christen-democraten. Kort voor zijn dood zou Cools zich voorbereid hebben op een 'machtsgreep'. Dat zou zijn tegenstanders in de PS ter ore zijn gekomen. Moest Cools met geweld van zijn coup weerhouden worden, vragen Belgische kranten zich nu af.

De tegenstellingen tussen Cools en Van der Biest lagen ook in de persoonlijke sfeer. De grofbesnaarde Cools (die eens een vergadering abrupt afbrak omdat hij, naar hij meedeelde, zin had in seks) ergerde zich mateloos aan de filosofisch ingestelde Van der Biest. Cools had voorts, ofschoon hij zelf ook een borrel niet versmaadde, problemen met de drankzucht van Van der Biest.

Ook waren er zakelijke meningsverschillen. Van der Biest verzette zich als burgemeester van Grace-Hollogne tegen de uitbreiding van een regionale luchthaven, die deels binnen de gemeentegrenzen ligt. Het project was een van de vele waarmee Cools Wallonië wilde opstuwen in de vaart der volkeren. Hij zette zich er ook voor in dat de hoge-snelheidslijn Luik zou aandoen. Aan zulke initiatieven had Cools zijn populariteit te danken, en hij wenste dan ook door niemand tegengewerkt te worden.

Tenslotte was er nog Cools' ergernis over de mafiose typen waarmee Van der Biest zich omringde - dezelfden, die nu vastzitten in verband met de moord. De raadkamer in Luik verlengde gisteren de hechtenis van vier verdachten, die - anders dan Van der Biest - hebben bekend dat ze betrokken waren bij de moord. Een zesde verdachte, Pino di Mauro, ex-chauffeur van Van der Biest, werd voorgeleid.

Zelfs in de volkshuizen van de buurgemeenten Grace-Hollogne en Flémalle wordt toegegeven dat Van der Biest zich inliet met crapule, tuig. Hier kennen de stamgasten met name Richard Taxquet, een ex-politieman die het schopte tot particulier secretaris van Van der Biest. De man was de afgelopen jaren opnieuw politieman. Pas deze week werd hij op non-actief gesteld, nadat hij het afgelopen weekeinde, voor de tweede keer, was gearresteerd.

De eerste arrestatie, wegens diefstal van aandelen, dateert van 1992. De aanhouding van Taxquet en anderen, die nu weer vastzitten, bracht toen onverwacht schot in het onderzoek naar de moord op Cools. De PS-voorman zou van plan zijn geweest de malafide praktijken van Taxquet c.s. aan de kaak te stellen, en moest daarom sterven. Het spoor leidde ook toen al naar Van der Biest. De speurders kregen echter van hun superieuren niet de kans het onderzoek af te ronden, hoezeer ze er ook van overtuigd waren dat ze het bij het rechte eind hadden.

Nu zijn de speurders opnieuw bij de groep rond Van der Biest terecht gekomen. Het heeft er alle schijn van, dat de plotselinge daadkracht van 'het gerecht' te maken heeft met de volkswoede over de fouten in het onderzoek naar de verdwenen meisjes. Geen onderzoeksrechter hoeft nog bang te zijn dat hij wordt 'teruggefloten', nu zelfs koning Albert heeft gezegd dat de onderste steen boven moet komen. Beter laat dan nooit.

Of is het al te laat? 'Justitie, het volk heeft geen vertrouwen meer,' heeft iemand op een groot bord geschreven, vlakbij het gerechtsgebouw van Luik. Het enorme plein ervóór wordt opnieuw ingericht; het is een van de vele projecten waarvoor Cools zich sterk maakte. Het Paleis van Justitie herbergt ook tal van herinneringen aan de grote leider. Een ervaren rechtbankverslaggever kan moeiteloos de magistraten aanwijzen die hun benoeming aan Cools te danken hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden