Anders leren kijken door de ogen van een vluchteling

De omgang met vreemdelingen laat de beschaving van een land zien, schrijft Gerdi Verbeet.

Soms kom je in je leven opeens iemand tegen die je op een andere manier naar de dingen laat kijken. Iemand die met een verwonderde blik kijkt naar wat voor jou zo gewoon en vertrouwd is, dat je het niet meer ziet. Mij is dat de afgelopen jaren tweemaal overkomen. En beide keren kwam die verwonderde blik van een vluchteling.

De eerste was Fuad Hussein, een Koerd die in 1975 zijn vaderland Irak ontvluchtte. Inmiddels is hij, na de dood van Saddam, terug in zijn land en op dit moment is hij chef van het kabinet van president Barzani.

Hussein kwam ik tegen bij de PvdA- afdeling Amstelveen, waar hij in het bestuur kwam toen ik er voorzitter was. Ik hoorde zijn levensverhaal en dacht: wat moet die man wel niet van ons denken? Voor iemand met zulke vreselijke ervaringen moeten de problemen van Amstelveen wel erg overzichtelijk zijn. Gulliver in politiek Lilliput.

Dat was natuurlijk ook zo. Maar het bijzondere van Fuad was, dat hij dat juist prachtig vond. Hij vond het geweldig om te zien hoe wij ons met zo veel overgave bezighielden met de politiek als - in de woorden van oud politicus Bas de Gaay Fortman - 'de kunst van het ivoor draaien'. Dat zo'n kleine gemeenschap zo secuur en met zo veel aandacht werd bestuurd, daar genoot hij van. Hij genoot van onze democratie.

Maar hij kon zich ook erg boos maken. Niet omdat hij vond dat we ons met onzinnige dingen bezighielden. Integendeel. Hij vond juist dat we de waarde van wat we deden veel te weinig inzagen. Hij vond dat we ons onvoldoende realiseerden, hoe bijzonder onze samenleving is. Hoe bijzonder onze democratie is. En hij vond dat we ons systeem onvoldoende verdedigden.

Verdedig je democratie
Het was begin jaren negentig en Nederland lag er op het oog fantastisch bij. Maar hij zei: "Wees niet naïef. Wie kwaad wil in dit land, kan het systeem zo naar zijn hand zetten. Democratie spreekt niet vanzelf, ook niet in Nederland. Verdedig wat jullie hebben opgebouwd." Zo had ik er nog niet naar gekeken. En zo kreeg ik mijn eerste les in de cursus 'kijken met andermans ogen'.

De tweede les kwam van Paul Mbikayi. Hij was in 1994 uit Zaïre gevlucht en ook hem kwam ik tegen bij de PvdA. Hij was een zeer actieve partijgenoot in de afdeling Zuidoost en we ontmoetten elkaar in de kandidaatstellingscommissie voor de deelraad, maar ook op thema-bijeenkomsten over ontwikkelingssamenwerking.

Paul was trots op de manier waarop hij in Nederland is opgenomen. De familie die hem daarbij ondersteunde, beschouwde hij als zijn eigen familie. Hij maakte carrière, maar deed ook veel vrijwilligerswerk als docent wiskunde - want het beheersen van wiskunde was voor hem de sleutel tot succes.

Paul en ik spraken elkaar regelmatig en steeds vaker sprak hij zijn bezorgdheid uit over de politiek in zijn stadsdeel. Veel mensen in Zuidoost, zei hij, zien volksvertegenwoordigers als louter vertegenwoordigers van de eigen etnische groep. Turken worden er vertegenwoordigd door Turken, Ghanezen door Ghanezen en Surinamers door Surinamers (en daarbinnen liefst nog Hindoestanen door Hindoestanen en Creolen door Creolen). Paul was daar principieel op tegen.

Nu ik inmiddels het schitterende boek van David van Reybrouck over Congo heb gelezen begrijp ik nog beter waarom. Want een echte volksvertegenwoordiger, zei Paul, is juist iemand die in staat is verbinding te maken tussen alle groepen. Een echte volksvertegenwoordiger doet zijn werk in het belang van álle mensen.

Paul heeft het uiteindelijk niet volgehouden. Na vele mooie jaren waarin hij intelligente en bindende bijdragen aan onze partij heeft geleverd, heeft hij de PvdA pas geleden de rug toegekeerd. Het partijstandpunt over illegalen was voor hem onverteerbaar.

Ik betreur zijn stap zeer. Want Pauls gedreven visie op de verbindende rol van de echte volksvertegenwoordiger was voor mij les twee in de cursus 'kijken met andermans ogen'.

Beschaving
Fuad en Paul hebben mij beiden een onverwachte kijk gegeven op ons land, onze samenleving, ons bestuur. Ze zetten me aan het denken over fundamentele waarden als gastvrijheid en tolerantie, maar ook over de relatie van die twee tot de verdediging van onze democratie.

En ze lieten mij zien hoe bijzonder het is, als je door de aanwezigheid van vreemdelingen met andere ogen naar je eigen samenleving kunt kijken.

Zo openden ze mij de ogen voor iets heel waardevols en bijzonders. Dat je de beschaving van een land kunt afmeten aan hoe het omgaat met vreemdelingen. En dat democratie, rechtsstaat, gastvrijheid en tolerantie dus ook geen geschenk zijn aan anderen, maar een geschenk aan onszelf.

Vandaag is het Wereldvluchtelingendag. Meer informatie op www.wereldvluchtelingendag.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden