Anderen koesteren de nare herinneringen, ik negeer ze

(Trouw) Beeld
(Trouw)

Psycholoog Douwe Draaisma werkt aan een ’Vergeetboek’ en stelt daarvoor wekelijks lastige geheugenvragen aan deskundigen. Vandaag Sana Valiulina: „Ik vreesde mijn vader.”

Douwe Draaisma

Sana Valiulina werd in Estland geboren als kind van Tataarse ouders. In ’Didar en Faroek’ (2006) schreef ze over hun leven. De vorm die ze koos was een roman, maar met haar verhaal raakte ze steeds aan de realiteit en gaf zo een beklemmend beeld van het leven tijdens het bewind van Stalin. In 1989 kwam ze naar Nederland.

Een van de vragen aan Valiulina luidt: ’Hebt u aanleg voor verdringen? Waar leidt u dat uit af?’

Valiulina (1964) aarzelt om haar eigen belevenissen met verdringen in verband te brengen. Het leven in de Sovjetunie was onaangenaam voor een vrije geest, er was veel dat je liever niet zag en hoorde, maar dat kon je negeren.

„Negeren is een goede eigenschap, ik denk dat er iets te weinig wordt genegeerd tegenwoordig, alles wordt maar gekoesterd en eindeloos geanalyseerd. Ik zou zeggen, negeren lijkt me zo gek nog niet. Ik heb ook een afkeer van allerlei vormen van psychotherapie, waarin eindeloos herinneringen van lang geleden worden opgehaald, echte herinneringen of valse herinneringen.”

Maar voor haar vader, die gevangen heeft gezeten in Sovjetkampen, lag dat anders, die moet veel hebben verdrongen. „Mijn vader hield zijn mond op slot. Hij heeft ook dingen meegemaakt waarover hij niet mocht praten. Dat was verboden. Dus tegelijkertijd verdrong hij en vergat hij, want het gevaarlijke van verdringen is dat je daardoor ook dingen vergeet. Dat is hem denk ik overkomen op den duur.’

Herinneringen aan je ouders blijven je hele leven veranderen. Ze veranderen als je zelf kinderen krijgt, ze veranderen als je kinderen in de puberteit komen en ze veranderen als ze het huis uit gaan. En dit zijn alleen nog maar de duidelijke markeringen in een leven. Er kan zich ook iets voordoen in je eigen leven waardoor je je opeens herinnert dat je ouders ook zoiets was overkomen. Hoe hebben zij daar toen op gereageerd? Of je krijgt later iets over hen te horen waardoor je herinneringen een nieuwe betekenis krijgen. Er kunnen dingen op hun plaats vallen die je destijds niet begreep of verkeerd interpreteerde en door die ’nieuwe’ herinneringen krijg je een andere verhouding met je ouders, of ze nu nog leven of niet.

Voor Sana Valiulina veranderden haar herinneringen aan haar vader toen ze te weten kwam dat hij in kampen had gezeten. „Opeens begreep ik veel dingen. Hij kon bijvoorbeeld eindeloos zwijgen, echt dagen achtereen. Dat is natuurlijk heel naar voor een kind, als je vader geen woord meer zegt, dan denk je als kind dat hij boos op je is. Zo werkt het bij kinderen. Maar later besefte ik dat het voor hem een manier was om iets te verwerken en dat hij dat heeft geleerd in die kampen.”

null Beeld

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden