Andere kijk op de vluchtelingenstad

Op festival 'What design can do' tonen ontwerpers praktische vondsten voor vluchtelingenkampen die het leven in deze nieuwe steden vergemakkelijken.

De praktische kijk die ontwerpers kunnen hebben op het vluchtelingenprobleem is mooi terug te vinden in het project van kunstenaar Jan Rothuizen en zijn drie partners. 'Refugee Republic' is een interactieve, transmediale documentaire over het dagelijks leven in het grote vluchtelingenkamp Domiz in Noord-Irak, zestig kilometer van de grens met Syrië.

Rothuizen is bekend van zijn getekende 'beeldreportages', waarin hij met veel oog voor detail plekken en situaties uitlegt. Van volkstuincomplexen tot scholen, van Vinexwijken tot dit keer dus een enorm kamp met bijna 60.000 vooral Koerdische ontheemden uit de oorlog in Syrië.

Refugee Republic wordt gepresenteerd op het komende festival 'What Design Can Do', maar is ook nu al aan te klikken op internet. Wie dat doet wordt stap voor stap meegenomen en vooral 'ondergedompeld' in de stad van tenten, huisjes, straten en UNHCR-containers. Het doet denken aan een virtuele tocht met Google Street View, maar dan met niet zo droge informatie voor de wandelaar. Naast de tekeningen van Rothuizen hoor je geluiden van de generatoren, je ziet gesprekken met Koerdische bewoner-vluchtelingen, hun schoolkinderen, hun kleine ondernemers. De tekenaar ontwierp het bijzondere document samen met multimediajournalist Martijn van Tol, fotograaf Dirk-Jan Visser en webdeveloper Aart Jan van der Linden.

Het opvallendste is dat zij niet de gebruikelijke beelden van nieuwsmedia of hulporganisaties laten zien van machteloze vluchtelingen die stil voor een tent zitten te wachten op betere tijden. Refugee Republic toont dat het dagelijks leven verdergaat, in wat in feite een nieuwe stad in aanbouw is. Aan de rand van het kamp ontstaan alweer bedrijfjes. Stenen en cement worden aangesleept, zodat veel tenten van de VN-vluchtelingenorganisatie langzaam veranderen. Eerst in een hut, later in een huisje, met gewoon een voordeur en een keuken. Kappers, winkels voor bruidskleding, zeven scholen, een feestzaal, een cultureel centrum en de telecomprovider. Die gewone dingen zijn er allemaal en de interactieve getekende en gefilmde straatbeelden laten juist dat zien.

Rothuizen over de nieuwe stad in aanbouw: "Ons verhaal gaat er over dat we vaak naar vluchtelingenkampen kijken als alleen een tijdelijk probleem, met tijdelijke hulp in tenten. Maar het is geen wondje waar je alleen maar even een pleister op moet plakken. Er wordt daar door de bewoners een stad gemaakt. Zo'n tent is voor zes maanden. Terwijl vluchtelingen gemiddeld zeventien jaar in een kamp zitten."

W

at kan design doen voor vluchtelingen?

Het festival 'What Design Can Do' wordt vanaf 21 mei voor de vijfde keer in Amsterdam gehouden. Met presentaties van ontwerpers, een ontwerpwedstrijd en films. Tot half juli is veel werk te zien in het Stedelijk Museum. Een van de thema's is dit keer: Wat ontwerpers kunnen doen voor vluchtelingen. Hoe kijken designers naar het vluchtelingenprobleem? Vaak vinden ze heel praktische oplossingen.

www.whatdesigncando.com

Handig Ikea-huisje

Een duurzaam 'zelfbouwhuisje' speciaal ontworpen voor vluchtelingen: de Better Shelter. Tijdens 'What Design Can Do' komt onder andere dit ontwerp aan bod. Het 140 kilo wegende huisje is zonder gereedschappen in elkaar te zetten en eenmaal compleet heeft het onderkomen een levensduur van ongeveer drie jaar. Een zonnepaneel op het dak voorziet een ingebouwde lamp en usb-poort van elektriciteit.

Het huisje is in staat om regen, wind en extreme temperaturen te trotseren. Het kan met vier personen binnen vier tot acht uur opgezet worden. Bij de ontwikkeling van de Better Shelter hebben de ontwerpers bewust rekening gehouden met het transportvolume, zodat er zoveel mogelijk huisjes in een container passen.

Het kan vijf mensen van onderdak voorzien.

Eén Better Shelter kost ongeveer 1150 dollar als het massaal wordt geproduceerd. Het is een resultaat van een samenwerking tussen de Ikea Foundation, vluchtelingenorganisatie UNHCR en Zweedse ontwerpers.

Het prototype van deze noodwoning is door veertig vluchtelingenfamilies getest en waar nodig aangepast door het ontwikkelingsteam. Deze zomer worden de eerste huizen geleverd.

Design met wrakhout van gestrande boten

'Cucula', heet het ontwerpbureau in Berlijn-Kreuzberg, waar Duitse designers samenwerken met een groepje vluchtelingen, om zo te voorzien in hun levensonderhoud. Ze kwamen naar de Duitse hoofdstad via Libië en Lampedusa, na de overtocht op een van de wrakke vluchtelingenboten. Cucula biedt de vluchtelingen een opleiding houtbewerken en ontwerpen. Er worden veel meubels gemaakt van de Italiaanse ontwerper Enzo Mari, van diens serie 'Autoprogrettazione' uit 1974. Die ontwerpen waren destijds een protest tegen de kapitalistische massaconsumptie.

Opvallend: sommige meubels zijn gemaakt van sloophout uit gestrande vluchtelingenboten. "Dit hout van de scheepswrakken uit Lampedusa is deel van onze geschiedenis. Het is belangrijk dat die niet vergeten wordt", zegt een van de vluchtelingen in het filmpje over het project.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden