Anchhor de mummie is dood maar hij leeft eeuwig voort in hethiernamaals.

Achteraf spreken ze in het Rijksmuseum van Oudheden van gelukdat hun eerste directeur Caspar Reuvens twee eeuwen geleden zijncollega's in de museale wereld niet volgde in hun onbedwingbarelust om mummies open te snijden voor 'onderzoek'. De Leidenaarhad al snel door dat de uit de Egyptische woestijngravenopgedolven lijken binnen de kortste keren uit elkaar zoudenvallen en dat er zo weinig meer te onderzoeken overbleef.

Naast archeoloog (en eerste hoogleraar archeologie ter wereld)was Reuvens ook conservator. Hij wist: wie wat bewaart, heeftwat. En zo kon het museum deze week de expositie 'Anchhor, demummie - Ontmoet een eeuwenoude Egyptenaar' openen. Anchhor washogepriester in de Egyptische tempel van de oorlogsgod Montoe enoverleed omstreeks 625 voor Chr. Zijn mummie is in 1826 door hetmuseum aangekocht en al die tijd zo goed en zo kwaad als het gingin zijn drie lijkkisten bewaard. En nu is hij de hoofdpersoon ineen indrukwekkende tentoonstelling.

“Ik denk dat Anchhor vandaag heel blij is“, zei conservatordr. Maarten Raven bij de opening. “Voor de oude Egyptenaren washet buitengewoon belangrijk dat hun ziel en naam na hun doodbleven voortleven. Zonder mummie was er geen leven na de doodmogelijk. Anchhor zal nu glimlachen, want zijn mummie ligt erpiekfijn bij. Wij zorgen dat hij het eeuwige leven heeft.“ OokAnchhor mag dus van geluk spreken. Waren onderzoekers elders ineerste instantie alleen gericht op kunstvoorwerpen die de mummiesop hun dodenreis meekregen, nu kunnen geleerden de overledenenmet nieuwe technieken bestuderen zonder ze uit hun zwachtels tehalen. De uitvinding van de röntgenstraling maakt het al meerdan een eeuw mogelijk een mummie nader te bekijken; met demoderne scantechnieken maak je een virtuele tocht door deingewanden van een mummie. Inmiddels zijn al heel wat van dezemenselijke 'museumstukken' door een scan gegaan, maar nergens isdat zo systematisch gebeurd als met de mummies van hetRijksmuseum van Oudheden. Die zijn allemaal (ook de dierlijkemummies) - kostenloos en buiten werktijd - in het AcademischMedisch Centrum in Amsterdam een geavanceerde CT-scannergepasseerd en uitvoerig onderzocht.

Onlangs konden Raven en de radioloog Wybren Taconisbekendmaken hoe Anchhor is gebalsemd. Hij heeft de duurstebehandeling gekregen die maar mogelijk is. Zijn hersenen zijnverwijderd met een staaf via zijn linkerneusgat. Zijn ingewandenzijn via een snee in de linkerzij uit borst- en buikholtegehaald, geconserveerd en mogelijk in lijkvazen bewaard. VanAnchhors hart zijn op de scan nog resten te zien: het moestachterblijven om de goden de gelegenheid te geven te kijken ofde hogepriester in zijn leven niet te veel zonden had bedreven.Raven: “Was het hart te zwaar, dan kon hij een voortbestaan inhet hiernamaals wel vergeten.“

Anchhor (wat 'Leve de god Horus!' betekent) is niet oudergeworden dan vijftig jaar; zijn doodsoorzaak is niet meer vastte stellen. Zijn gebit was door het eten van met zand enmaalsteen vermengd brood nogal afgesleten. Op zijn gebeente zijngroeistops uit zijn jeugd zichtbaar, mogelijk het gevolg vankinderziektes of honger. Raven: “Het is een wonder dat hij nogzo oud is geworden; de meeste Egyptenaren stierven vóór hunveertigste.“ Met de scan zijn ook de amuletten en sieraden op deborst van Anchhor zichtbaar, kunnen ze van alle kanten wordenbekeken en zijn zelfs hiërogliefen te lezen.

De bezoeker van de tentoonstelling betreedt een ruimte ingewijde sfeer, met gedempt licht en rituele versieringen. Anchhorde mummie ligt er in het midden mooi bij, op een soort podium,amuletten op de plaats waar zijn ingewanden zijn verwijderd. Daarstaan ook de drie kisten waarin hij eeuwenlang heeft gelegen endie voor het eerst compleet te zien zijn, gerestaureerd en wel.Het verhaal wordt verteld dat hij al op zijn vijfde in deschoolbanken zat om lezen en schrijven te leren (en niet alleenhet hiëratische schrift, maar ook hiërogliefen en later nog eensoort steno): hij moet dus tot een hele kleine bovenlaag in desamenleving behoord hebben. Zijn stamboom is nagetrokken: zijnvoorvaderen waren ook hogepriester in Thebe, zijn moeder was lidvan het tempelkoor van de god Amon. De werkzaamheden van Anchhorbeperkten zich niet tot het uitvoeren van rituelen in de meestexclusieve ruimten in de tempel, zoals het dagelijks wakker maken van de god; hij was ook een soort economisch directeur die eropmoest toezien dat het tempelcomplex economisch bleef floreren.

Vermoed wordt dat Anchhor door de Italiaanse avonturierBelzoni uit zijn geheime graf is gehaald en via tussenhandelarenaan het Leidse museum te koop is aangeboden. Ook dat verhaalwordt in de expositie uit de doeken gedaan, evenals descanbeelden van Anchhor en de lijkgaven, de gebedsteksten en hetpapyrus dodenboek. De Leidse mummie had volgens Raven dus allesbij zich wat een dode onderweg naar het hiernamaals nodig had:zijn reisgids, zijn paspoort en zijn creditcard. Met alle zorgen aandacht van het museum voor Anchhor lijkt het succes op zijndodenreis verzekerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden