ANC moet oppassen voor Ramphele

Ex van Steve Biko komt binnenkort met eigen partij en gaat strijd aan om zwarte middenklasse

Mamphela Ramphele bezit alles wat een politicus in Zuid-Afrika nodig heeft. Ze is een ex-geliefde van Steve Biko (na Nelson Mandela de grootste anti-apartheidsheld), keert zich ferm tegen corruptie en is een succesvolle zakenvrouw én academica. Ze is exact wat de zwarte middenklasse zoekt, en een gevaar voor het ANC.

De Zuid-Afrikaanse kranten raken niet uitgepraat over haar entree op het politieke toneel - iedereen gaat ervan uit dat ze zich binnenkort zal melden, alleen het tijdstip is nog onzeker. Vooral in kringen van hogeropgeleiden wordt er reikhalzend naar uitgekeken. De enige vraag die nog rondgonst, is of Ramphele wel in staat zal zijn een solide partij rond haar aansprekende persoonlijkheid op te bouwen.

Lukt dat, dan kan Ramphele's politieke beweging op termijn wellicht een bedreiging vormen voor het ANC, dat Zuid-Afrika sinds de afschaffing van apartheid bestuurt. Al staat medicus Ramphele als intellectueel voorlopig nog wel ver af van de arme massa. Tony Leon, voormalig leider van oppositiepartij Democratic Alliance (DA), had waarschijnlijk gelijk toen hij zei: "Het zou me verbazen als meer dan één op de honderd mensen in een sloppenwijk ooit van haar heeft gehoord."

Op die plekken telt het niet dat Ramphele (65) begin deze eeuw een topfunctie bekleedde bij de Wereldbank. En daar bestaat te weinig kennis van de eigen geschiedenis om enthousiast te worden over het feit dat Ramphele in de jaren zestig één van de grondleggers was van de invloedrijke Black Conciousness-beweging. Die hamerde op behoud van zwarte cultuur en eigenwaarde als verzet tegen apartheid. Steve Biko - de vader van haar kind - is in de townships beroemd, een martelaar die in de jaren zeventig werd vermoord door de apartheidspolitie. Maar zijn (buitenechtelijke) geliefde bijna een halve eeuw later? Het ANC heeft sinds de jaren negentig de vrijheidsstrijd vakkundig gemonopoliseerd.

De snel opgekomen zwarte middenklasse weet echter beter en ziet bovendien vooral teleurstellend ANC-beleid en groeiende corruptie de laatste twintig jaar. De DA is voor hen 'te blank', Ramphele kan een alternatief zijn. Haar afkeer van de graaicultuur binnen het ANC slaat aan. "Ramphele is iemand met wie de zwarte middenklasse zich kan identificeren", stelt politiek analist Justice Malala. Ramphele is hoogopgeleid, welbespraakt, vrouw en integer. Alles dus wat de huidige leider van het ANC, Jacob Zuma, voor hen niet is.

Toch is de kans nihil dat Ramphele het ANC volgend jaar kan verslaan. Daarvoor zijn oudere generaties en de arme onderklasse te loyaal aan die partij. Het risico voor het ANC is vooral dat Ramphele op de langere termijn zoveel kiezers weet weg te lokken, dat de regeringspartij zijn meerderheid in het parlement verliest. Mocht dat gebeuren, dan ziet de Zuid-Afrikaanse politiek er opeens heel anders uit. Het ANC zal dan coalities moeten sluiten. En zoals Biko vroeger nooit lid was van het ANC, zo zal zijn voormalige geliefde waarschijnlijk ook weinig trek hebben in een samenwerking.

Busi Dlamini (33), consultant
"Ik was lid van het ANC tot de conferentie in Polokwane in 2007. Zuma, die daar tot leider werd gekozen, leek mij niet de persoon om dit land te leiden. Uit protest stemde ik op COPE. Maar die nieuwe afsplitsingspartij vertoonde al snel dezelfde zwaktes: ruzies, te grote ego's. Op de DA zou ik nooit stemmen. Zij ontkennen dat de geschiedenis van apartheid grote invloed heeft op onze huidige problemen. Ik ga dus op Ramphele stemmen. Black Conciousness spreekt mij aan: het idee dat we het zelf moeten doen, eigen verantwoordelijkheid. En Ramphele is buitengewoon slim. Dat is wel direct mijn enige twijfel: zal ze genoeg geduld hebben met mensen die minder gedreven zijn dan zij. Anders gezegd: is Zuid-Afrika wel klaar voor haar?"

Thandi Skade (28), journalist
"Ik heb één keer op het ANC gestemd, de eerste keer dat ik mocht stemmen. Nu niet meer. Zeker niet met Zuma als leider. Hij staat voor de verkeerde dingen. Vooral de corruptie stoort me. Dat is walgelijk in een land waar de economische ongelijkheid nog altijd groeit. Juist in zo'n situatie geld doorsluizen naar je familie en vrienden? Ik ga op Ramphele stemmen. Al zo lang denk ik: als die vrouw toch eens president zou zijn. Maar erg groot zal haar partij de komende verkiezingen nog niet worden. Ik schat dat ze tussen de 5 en 8 procent van de stemmen kan halen. Die stemmen haalt ze niet alleen bij het ANC weg, maar ook bij de DA."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden