ANC maakt geen vrienden: een massa-ontslag onder ambtenaren dreigt in Zuid-Afrika

Vakbondsactie in Kaapstad. Steun van de bonden is voor het ANC belangrijk bij de komende verkiezingen. Beeld AFP

Zuid-Afrika heeft te veel ambtenaren. Maar ontslagen zorgen voor onrust bij de achterban van regeringspartij ANC.

Het uitgelekte getal creëerde direct paniek: 30.000. Dat zou het aantal ambtenaren zijn dat de komende drie jaar wordt ontslagen in Zuid-Afrika. Minister van publieke zaken en overheidsadministratie Ayanda Dlodlo moest de afgelopen dagen alle zeilen bijzetten om de gemoederen tot bedaren te brengen. Ambtenaren konden ‘rustig gaan slapen’, verzekerde ze, want er zijn weliswaar plannen om de bureaucratie te herstructureren, maar het aantal van 30.000 is volgens haar ‘misleidend’.

Erg overtuigend klonk dat niet. Vooral omdat Dlodlo niet zei hoeveel ontslagen er dan wel dreigen. Het is geen geheim dat de Zuid-Afrikaanse bureaucratie te zwaar op de overheidsfinanciën drukt. De laatste 24 jaar is het ambtenarenapparaat door de ANC-regering veelvuldig ingezet als banenmachine. Zo kon aan de onderkant van de bureaucratie een deel van de eigen achterban aan vast werk worden geholpen. 

De vorige president Jacob Zuma hanteerde de top van de overheid bovendien als instrument om corrupte politieke vrienden richting invloedrijke posities te manoeuvreren. Zuid-Afrika geeft daardoor intussen 36 miljard euro per jaar uit aan salarissen binnen de publieke sector. Dat staat gelijk aan ongeveer 35 procent van de totale overheidsuitgaven. 

Black tax

De huidige president Cyril Ramaphosa benadrukt al sinds zijn aantreden als president begin dit jaar dat de Zuid-Afrikaanse overheid en bureaucratie kleiner moeten. Zo telt zijn kabinet niet minder dan 35 ministers en 37 staatssecretarissen. Het aantal ministers moet volgens de uitgelekte plannen terug naar achttien tot maximaal 24. Verschillende ministeries moeten samengaan om hun slagkracht en efficiëntie te vergroten. 

Weinig Zuid-Afrikanen zijn dáár tegen. Maar een massaontslag onder ambtenaren ligt gevoeliger. Zuid-Afrika kampt met een werkloosheid van officieel 27 procent, die volgens economen feitelijk eerder rond de 40 procent ligt. Niet zelden zijn meerdere gezinnen afhankelijk van het inkomen van één familielid. Er bestaat zelfs een naam voor de druk op zwarte Zuid-Afrikanen uit de middenklasse om niet alleen zichzelf, maar ook hun omgeving te onderhouden: black tax (zwarte belasting). De mogelijke 30.000 ambtenaren ontslagen zouden dus gevolgen hebben voor veel meer Zuid-Afrikanen dan die ambtenaren alleen.

In aanloop naar de verkiezingen van volgend jaar kan het ANC geen onrust binnen de bureaucratie gebruiken. De partij weet zich bij verkiezingen juist verzekerd van de ambtenarenstem. Daar komt bij dat vakbondskoepel Cosatu onmiddellijk in woede ontstak en waarschuwde zijn steun aan het ANC in te trekken als de partij het waagt verder te praten over ambtenarenontslagen. 

Cosatu is door zijn goede ingangen in praktisch alle dorpen, steden en townships van Zuid-Afrika een zeer belangrijke partner van het ANC bij verkiezingscampagnes. Ramaphosa zit in een lastig parket. Want als hij Cosatu te vriend houdt, zal hij internationale kredietbeoordelaars en investeerders juist teleurstellen. Die rekenen erop dat hij de overheidsbegroting snel op orde krijgt. De maatregelen die nu zijn uitgelekt, zouden 1,2 miljard euro per jaar moeten besparen. De enige oplossing voor Ramaphosa lijkt: de bezuinigingen doorzetten, maar zo geruisloos mogelijk, pas na de verkiezingen.

Lees ook:

Jeugdwerkloosheid Zuid-Afrika zorgt voor verloren generatie

Van de twintig miljoen Zuid-Afrikanen tussen de 15 en 34 jaar is bijna 40 procent werkloos. Die groep volgt geen opleiding. Er dreigt een verloren generatie.

Zuid-Afrikaanse economie vaart wel bij zijn witte 'Zuidas', maar de welvaartskloof blijft

Zuid-Afrika is mede dankzij zakencentrum Sandton uit een economische crisis gekomen. Maar het succesvolste district van Johannesburg vergroot de kloof tussen arm en rijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden