Anarchistische doe-het-zelvers Buurman en Buurman hebben nu eigen expositie

Beeld x

Wat maakt de anarchistische doe-het-zelvers Buurman en Buurman juist in Nederland zo populair? In Hoorn opende zaterdag een tentoonstelling over het veertig jaar oude duo in het Museum van de Twintigste Eeuw, later dit jaar komt de speelfilm.

Gek genoeg houdt niet iedereen van Buurman en Buurman. Zo namen de Amerikanen ooit aanstoot aan de innige relatie tussen de twee mannen. Ook de Duitsers willen maar niet voor de Tsjechische animatieserie vallen.

Hun gemis. Want hoe kun je niet houden van het gestuntel van Pat en Mat, de stamvaders van het doe-het-zelven? Van de slapstick van twee eeuwige optimisten die niet kijken op een draagmuurtje meer of minder? Die zonder aarzelen het hele huis onder water zetten zodat ze postzegels van brieven kunnen weken?

Mannen die de dag beginnen met het strijken van een handdoek en eindigen met een compleet pandemonium: voor zulke mannen móét je wel vallen. Omdat ze nóg onhandiger zijn dan wij: de chaos die zij creëren is altijd groter dan de puinhoop die wij van ons leven maken. In oude afleveringen ging hun stuntwerk nog vergezeld van de gezongen haiku 'Soms gaat er eens iets fout, dan heb je 'n probleem, maar dat lossen wij dan simpel op'. Dit duo stelt niks uit, pakt alles meteen aan. Een zwembad aanleggen? Gordijnen bedrukken met een faxapparaat? Lekker zelf doen. En vooral geen handleidingen lezen, want daar staat alleen maar in hoe het makkelijk kan.

Roadmovie

Buurman en Buurman bieden anarchistisch verzet tegen de dictatuur van de efficiëntie. Steevast kiezen ze 'de weg van de meeste weerstand', zoals Hans Stuijfbergen het noemt. Hij is directeur van het Museum van de Twintigste Eeuw in Hoorn, waar afgelopen zaterdag een heuse Buurman en Buurman-tentoonstelling werd geopend. De zoveelste uiting van de Nederlandse liefde voor de Tsjechische doe-het-zelvers, die nu veertig jaar oud zijn. Want eerder verschenen hier al een boek over Buurman en Buurman en vier musicals. Ook wordt hier het scenario voor de eerste echte film geschreven, onder meer door Kees Prins, die ook een van de stemmen in de serie doet. Geen compilatiefilm zoals in april in de bioscopen te zien is, maar een roadmovie met een heel eigen verhaal.

Het blijft gissen waarom juist de Nederlanders zo gek zijn op Buurman en Buurman? Zijn het de heldere kleuren en de klare lijnen? Of voelen de nuchtere Nederlanders zich aangetrokken tot de geestdrift waarmee ze elk probleem te lijf gaan?

Naast de überklunzigheid van de buurmannen is ook de techniek van de serie heel aantrekkelijk. Met stop-motion animatie wordt elke aflevering beeldje voor beeldje opgenomen. Gruwelijk arbeidsintensief: één aflevering van acht minuten vereist 11.500 beelden en kost drie maanden om te maken. Juist dat ambachtelijke zorgt ervoor dat je de poppen, in de woorden van de makers, door het beeld heen voelt. Je ziet het lijden, de kosten en de moeite eraan af.

Communistische cultuur

In een tijd waarin animatiebeelden zo uit de computer kunnen rollen, kiezen deze makers dus ook voor de weg van de meeste weerstand. Niet alleen omdat ze er succes mee hebben - de rechten van alle merchandising zijn trouwens in handen van een Nederlander, dus daar verdienen ze niets aan - ook uit liefde. En ook dat zie je.

De visuele eenvoud van de serie heeft alles te maken met de toenmalige communistische cultuur in Tsjechië. In de beginjaren van Buurman en Buurman waren veel spullen simpelweg niet te krijgen waardoor mensen creatieve oplossingen moesten bedenken met de spullen die ze wél hadden. En dus werden Buurman en Buurman de oervaders van de Do it Yourself-cultuur.

Al zou je ook kunnen zeggen dat zij het heilige geloof in de maakbaarheid van de samenleving, zoals de communisten dat voorschreven, juist bekritiseerden. Buurmannen Pat en Mat belichamen in zekere zin de anti-maakbaarheid, iets wat de Tsjechische censor is ontgaan.

Ik kijk vaak samen met mijn zoon van vijf en vroeg waarom hij de serie leuk vindt. "Dat ze zoveel dingen niet goed doen. Omdat dat grappig is. Dat ze zoveel dingen bouwen. Omdat ik dat ook leuk vind." Dat dus. Wat hij zegt.

Tekst loopt door onder de foto

Beeld x

Op de tentoonstelling is vooral veel te knutselen

Na Barbie (1994) en Playmobil (2015) is een expositie over Buurman en Buurman in het Museum van de Twintigste Eeuw een logisch vervolg. "We laten hier met interieurs en objecten het leven in Nederland in de 20ste eeuw zien", zegt directeur Hans Stuijfbergen, zelf 'fan' van het Tsjechische duo. "En de animatieserie is hier al sinds 1984 te zien." Op de tentoonstelling is vooral veel te knutselen. Niet alleen met gereedschap; de poppen van Buurman en Buurman kunnen tegen een green screen in verschillende standen worden gezet, om er dan een foto van te maken. Wie die foto's achter elkaar plakt, ziet een filmpje, het principe van stop-motion animatie. Verschillende diorama's laten decors uit de serie op ware grootte zien, er is geheel in stijl een kapotte lift die rare geluiden maakt en er wordt verteld over de achtergronden en de makers.

De tentoonstelling ' je To! Buurman en buurman is te zien tot en met 6 januari 2019. (www.museumhoorn.nl)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden