Analyse / Voltooiing Europa gaat hoe dan ook door

BRUSSEL - Veel moet nog worden geregeld: binnen de unie en daarbuiten, in de tien kandidaat-lidstaten. En het aanvankelijk enthousiasme is verminderd. Maar de uitbreiding van de Europese Unie gaat door. Al weet niemand nog een oplossing als Ierland straks niet meer meedoet.

Dertien jaar na de val van de Muur, is de hereniging van de Europese volkeren bijna verwezenlijkt. De Europese Unie heeft geen andere keuze dan tien nieuwe leden te verwelkomen. Het enthousiasme is niet groot, en ongetwijfeld volgt een kritische beoordeling van de gemaakte vorderingen in de kandidaat-landen door de regeringen van de EU. Maar een weg terug is er niet.

Op de Europese top in Kopenhagen werd in 1993 de deur geopend voor onderhandelingen met de landen uit Midden- en Oost-Europa. De bedoeling was aanvankelijk helemaal niet om te kiezen voor de 'Big Bang', waarbij in 2004 meteen tien landen zouden toetreden. Maar al gauw bleek de gelijke behandeling vruchten af te werpen. Bulgarije en Roemenië hebben er vrijwillig voor gekozen om meer tijd te nemen. Zij hopen in 2007 lid te worden. Turkije wacht ook na vandaag op een datum om onderhandelingen te starten.

De vrees leeft bij sommigen dat de kandidaat-landen op hun lauweren gaan rusten, nu 'Brussel' een positief advies heeft afgegeven over hun lidmaatschap. Maar volgens Günther Verheugen, de eurocommissaris voor de uitbreiding, beschikt de Europese Commissie over een doeltreffend wapen om dat te voorkomen. De geldstromen naar landen als Polen en Slowakije lopen immers via Brussel.

Naar verwachting zullen de regeringsleiders eind oktober de aanbevelingen van de Europese Commissie volgen. Terwijl er nog veel moet worden geregeld. De financiering van de uitbreiding en de landbouw blijven heikele punten op hun agenda.

De nieuwe lidstaten van hun kant zijn nog niet klaar om al de Europese regels ook toe te passen. Het bestuursapparaat en de rechtspraak moeten worden hervormd. Corruptie en mensenhandel blijken bovendien twee kwalen die maar moeilijk uit te bannen zijn.

Er is nog tijd tot 2004, het jaar van toetreding. Bovendien wil de Europese Commissie een clausule opnemen in de toetredingsverdragen, waarbij Brussel de mogelijkheid krijgt om in te grijpen bij eventuele verstoring van de interne markt tot twee jaar na de uitbreiding.

De vraag is ook hoe de burgers in de huidige vijftien EU-landen reageren op de uitbreiding. Uit peilingen blijkt dat veel mensen met het onbestemd gevoel rondlopen dat de uitbreiding meer migratie en criminaliteit tot gevolg heeft. En dat de eigen werkgelegenheid verder wordt bedreigd.

,,Informeren, informeren,'' is de boodschap die eurocommissaris Verheugen meegeeft. Hij realiseert zich dat de uitbreiding een binnenlands thema kan worden in sommige landen. Denk aan Oostenrijk, waar volgende maand verkiezingen zijn en waar een populist als Jörg Haider de afgelopen jaren meermaals de uitbreiding aan de kaak heeft gesteld.

Aan de andere kant, nu stoppen of de toetreding vertragen zou de geloofwaardigheid van de EU ernstig aantasten en in de kandidaat-landen grote problemen veroorzaken. ,,Het zou een ontkenning zijn van de grote offers die in deze landen gebracht zijn'', zegt PvdA-europarlementariër Jan Marinus Wiersma.

Het Europees Parlement, dat met elk afzonderlijk land zal moeten instemmen, formuleert haar eindoordeel pas aan het eind van dit jaar. Voor de Europese Commissie staat het vast dat ook de vijftien huidige lidstaten zullen profiteren van de uitbreiding. Het mes snijdt aan twee kanten. De EU moet echter ook haar eigen huis in orde hebben, want zonder een duidelijke visie op de toekomst en hervormingen van de Brusselse instellingen is de uitbreiding gedoemd te mislukken.

In Brussel weet momenteel zelfs niemand hoe het verder moet als Ierland in het referendum op 19 oktober voor de tweede keer het Verdrag van Nice afwijst. Verheugen vertrouwt op de wijsheid van de Ieren, dat zij de verwachtingen van de Oost-Europeanen zullen inlossen met een overtuigend 'ja'. Maar helemaal gerust lijkt de Duitse eurocommissaris voor de uitbreiding wat dat betreft niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden