Amy Winehouse, de wereld stond erbij en genoot ervan

Eerbetoon bij het huis van de overleden zangeres. Beeld getty

Amy Winehouse had de mooiste soulstem van haar generatie. Maar vóór alles was ze een tragische heldin, die ten onder ging aan de krachten waarmee ze de strijd had aangebonden.

Als Amy Winehouse weer eens een optreden in de soep had laten lopen, vielen de reacties meestal in een paar stromingen uiteen. Je had de vrome veroordelaars, die zich beklaagden dat ze hun goede geld hadden besteed aan een kaartje voor een slechte show. Je had de medelijdende medemensen, die hoopten dat Amy er snel weer bovenop zou komen. En dan had je nog de vulgaire vuilbekkers, die haar anoniem op het internet krachttermen toevoegden die we hier niet zullen reproduceren.

Maar niemand die ooit toegaf dat we ons ook collectief verlekkerden aan de publieke aftakeling van de getormenteerde diva. Waarom anders kijken miljoenen mensen naar youtubefilmpjes van een ondermaats optreden?

Het leven van Amy Winehouse, die afgelopen zaterdag op 27-jarige leeftijd dood in haar woning in de Londense wijk Camden werd gevonden, was op het laatst ontaard in een groteske karikatuur van een met beroemdheid geobsedeerde mediasamenleving; een vreugdeloze lachspiegel waar we onze blik niet vanaf konden wenden. Haar worstelingen met de liefde en met haar verslavingen werden nauwgezet gedocumenteerd en uitvergroot door de paparazzi die 24 uur per dag kwartier hielden voor haar deur.

Een tragisch leven, in meerdere opzichten. Tragisch omdat het iedereen, behalve misschien haarzelf, duidelijk was dat het in gevaar was. Na het mislukte comebackoptreden vorige maand in Belgrado, waarbij ze dronken over het podium waggelde en haar teksten vergat, vergaderde de kunstredactie van deze krant al over de vraag of er geen necrologie van haar klaargezet moest worden: een kroniek van een aangekondigde dood.

Maar vooral tragisch omdat Amy Winehouse uiteindelijk ten onder ging aan de krachten waar ze zelf tegen in opstand was gekomen.

Te midden van alle berichten over drugsgebruik, arrestaties en afgebroken optredens is het namelijk makkelijk te vergeten dat Amy Winehouse niet zomaar een omhooggevallen zangeresje was: ze was in het bezit was van een van die Stemmen met hoofdletter s, waarvan er maar een paar per generatie voorbijkomen.

Die laat ze voor het eerst horen als 20-jarige. Op het album 'Frank' uit 2003 vermengt ze jazzliedjes met hiphopbeats. Niet alleen die stem, gevoed door eindeloos luisteren naar Sarah Vaughan en Dinah Washington, valt op. Ze heeft ook een muzikale persoonlijkheid. In haar teksten toont ze zich een ironisch chroniqueur van haar eigen liefdesleven, en van de beroemdheidscultus ('Your dream in life / is to be a footballer's wife').

Wat ze wil bereiken met haar muziek? In interviews vertelt ze dat ze hoopt dat haar liedjes laten horen dat er meer is dan de lege muziek van Robbie Williams en tv-show Pop Idol. Ze komt ontwapenend over in zulke gesprekken: zo soepel als haar teksten geschreven zijn, zo veel moeite heeft ze met het opvoeren van een mediatoneelstukje. "Sorry, je hebt weinig aan mij voor je interview", is de formule waarmee ze zich meermaals verontschuldigt. Ze laat liever haar muziek spreken.

Het duurt een paar jaar voor ze dat weer doet. Maar het album 'Back to Black' slaat begin 2007 in als een bom. We horen het meesterwerk van een zangeres op de top van haar kunnen. Ieder frase die ze zingt is perfect getimed. Samen met producers Mark Ronson en Salaam Remi heeft ze een sound ontworpen waarin de jazz en de hiphop wat meer naar de achtergrond zijn verdrongen, en die leunt op het geluid van meidengroepen uit de jaren zestig als de Ronettes en de Shangri-Las.

Daar overheen zingt Winehouse teksten die op het eerste gehoor hedendaags en rauw aandoen, over afkickklinieken en terloopse seks. Alhoewel: op het album verwerkt Winehouse een mislukte liefde, met Blake Fielder-Civil. En die liefde belijdt ze met een overgave en toewijding die dan juist weer heel erg doen denken aan de zwelgerigheid waarmee de meidengroepen van destijds de liefde bezongen

Uiteindelijk trouwt ze in datzelfde jaar 2007 toch met haar Blake. Het wordt geen gelukkig huwelijk: de echtelieden kunnen geen van beiden hun handen thuishouden, en stimuleren elkaar in hun overmatige drank- en drugsgebruik. Blake moet zelfs naar de gevangenis, na een kroeggevecht. Precies op het moment dat Winehouse haar hoogtepunt als zangeres bereikt, terwijl Back to Black bedolven wordt onder de Grammy's, begint haar leven uit elkaar te vallen.

En zo komt de labiele zangeres met haar neiging tot zwelgen onder vierentwintiguurs surveillance te staan van de camera's van de entertainmentrubrieken. Amy wordt gearresteerd wegens bezit van marihuana, Amy en Blake hebben ruzie, Amy rolt na een feestje dronken over straat, Amy verpest een optreden, Amy verminkt haar eigen bovenarmen, Amy lijdt aan eetstoornissen, we kunnen er allemaal van meegenieten.

Amy begint er meer uit te zien als een stripfiguur dan als een echt mens, met haar bijenkorfkapsel, tatoeages en dikke laag make-up. Op geen enkele manier lijkt ze afgeschermd te worden. Journalisten bellen 's nachts aan en doen verlekkerd verslag van de troep in huis. Modeontwerper Karl Lagerfeld vindt het allemaal heel inspirerend, en roept haar uit tot stijlicoon. Haar vader richt zich niet in een persoonlijk gesprek, maar via de media tot zijn dochter. En tot haar fans, met een bizarre oproep om haar muziek te boycotten tot ze afgekickt is.

Dat vermag niets: de mediadraaikolk blijft rondzieden, Winehouse blijft afglijden. Muzikaal is ze geen schim meer van zichzelf. Het meisje dat de leegte van Pop Idol wilde bestrijden met echte muziek, dat liever zong dan werd geïnterviewd, was op het laatst al haar timing kwijt, en was tot een zichzelf voedende mediahype zonder muzikale basis geworden. Die hype is nog lang niet voorbij, dat is misschien wel het meest tragische. Want vanaf nu gaat het Grote Uitmelken beginnen, en gaan we overspoeld worden door een eindeloze stroom heruitgaven en onuitgebrachte opnames en wordt haar nalatenschap tot de laatste cent uitgewrongen.

Maar wie binnenkort de vermoeidheid voelt toeslaan, moet nog eens luisteren hoe ze in 'Tears Dry on Their Own' op het album Back to Black met de erfenis van Marvin Gaye en Tammi Terrell aan de haal gaat en daar superieur mee wegkomt. Of hoe ze op haar allereerste single haar vriendje vermaant, omdat hij een emotioneel wrak is, en zij hem altijd moet opvegen, terwijl hij toch de man hoort te zijn: 'You should be stronger than me'. In 2003 klonk die regel nog zelfbewust en vrolijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden