Interview

Amsterdam zoekt een duizendpoot als burgemeester, beslist geen partijtijger

Beeld ANP Photo

Wie burgemeester van Amsterdam wil worden, kan zich tot 1 mei melden. Wie maakt de meeste kans?

Er was eens een tijd, dat het kabinet onderling verdeelde welke partij een burgemeester in het pluche van een grote stad mocht parachuteren. Tegenwoordig gaat het er democratischer aan toe, vertelt hoogleraar bestuurskunde Arno Korsten van de Universiteit van Maastricht.

Nog zo'n verandering: in de aanloop selecteerde de commissaris van de koningin de ingekomen brieven. Deze zes kandidaten lijken mij goed, kreeg de sollicitatiecommissie van de gemeenteraad dan te horen. "Dertig jaar geleden werd er geen vraag gesteld. Nu zegt de vertrouwenscommissie: Wij willen alle brieven zien."

Is ook de inhoud van het beroep burgemeester veranderd?

"Zeker. De burgemeester gaat over openbare orde en veiligheid. Die taken worden steeds complexer in de huidige risicomaatschappij. Denk aan rampen, rellen, gijzelingen, riskant goederenvervoer, brand, huiselijk geweld, voedselveiligheid, cybercrime. Ik sprak burgemeester Ahmed Aboutaleb toen hij twee maanden in functie was in Rotterdam. Hij was op uitnodiging bij het carnaval in Maastricht. Ik vroeg hem wat het meest opviel aan zijn nieuwe baan. Veiligheid, zei hij. Een burgemeester van een grote stad moet per jaar vijfhonderd risico-inschattingen per jaar maken. De marathon, Feyenoord, een dancefestival. Wie organiseert het? Hoeveel agenten zet je in? Welke veiligheidsmaatregelen neem je? Aboutaleb was ervan onder de indruk, terwijl hij het nodige gewend was als wethouder in Amsterdam. Onder burgemeester Job Cohen groeide het aantal medewerkers op de afdeling veiligheid van Amsterdam van een paar tot 150."

GroenLinks heeft fors gewonnen in de hoofdstad. Krijgt Amsterdam daarom een burgemeester van die partij?

"Op dag één moet de nieuwe burgemeester haar of zijn partij compleet vergeten. De functie is dat je boven de partijen staat, de boel bijeenhoudt. Er is dus geen link tussen partijwinst en de nieuwe persoon. Hoe scherper je partijpolitieke profiel is, des te minder kans maak je. De onlangs benoemde leden van de vertrouwenscommissie krijgen een training om de kandidaat met de beste ervaring eruit te pikken."

Moet een burgemeester een politicus zijn? Of is een topbestuurder of directeur ook goed?

"De profielschets vraagt om een duizendpoot, maar beperkt toch de keuze. De directeur van ABN Amro valt af. Die heeft zich niet bewezen op het vlak van lokaal bestuur of openbare orde. Elke bestuurder moet zich hebben leren verantwoorden, liefst voor het oog van de camera's. Wethouders hebben een pre. Haagse ervaring is op zich een plus, maar lokaal besturen is een andere zaak. Sinds 2015 is Annemarie Penn-te Strake burgemeester van Maastricht. Zij was geen lid van een politieke partij, beroepsmatig procureur-generaal en daarvoor officier van justitie. Dat is een nieuwe overstap, maar zij doet het goed, dus het kan."

In 750 jaar hadden Amsterdam en Rotterdam nog nooit een vrouw als burgemeester. De roep om een burgermoeder klinkt.

"Een burgemeester moet draagvlak hebben onder alle Amsterdammers, van hoog tot laag, jong tot oud, vrouwen én mannen. Aboutaleb en Ahmed Marcouch (Arnhem) stonden boven hun eigen Marokkaanse groep, zij liepen niet het risico afgestoten te worden door de rest van de stad. Jan van Zanen (Utrecht) idem. Oud-ministers Edith Schippers en Guusje ter Horst, oud-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet, zij zouden het kunnen. Ze hebben kwaliteiten die nog niet beproefd zijn maar je kunt het ze gunnen, zoals je dat ook bij mannen doet."

Heeft de bestuursexpert een tip voor de nieuwe burgemeester voor alle Amsterdammers?

"De stad broeit en gist. Bedenk hoe het er over acht jaar uit ziet. Als je nu het kraken door honderd uitgeprocedeerde asielzoekers gedoogt, wat doe je dan als het er straks duizend zijn? Ooit onderzocht ik voor het ministerie van binnenlandse zaken wat we kunnen leren van de val van burgemeesters. Heel simpel: de helft had niet hoeven vertrekken, als die zich beter bezonnen had op het eigen gedrag. Zorg dus voor kritische medewerkers."

Lees ook: de opkomst van de partijloze burgemeester

Politieke partijen kunnen niet meer de kwaliteit leveren die nodig is in bestuurlijke functies. En dus kiezen steeds meer gemeenteraden voor een partijloze burgemeester.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden