Amsterdam 'te gemakzuchtig bij compensatie van Joden'

Februari 1941: een razzia in Amsterdam.Beeld anp

De Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog uit hun huis werden gezet maar wel hun vaste lasten moesten blijven betalen worden niet persoonlijk gecompenseerd. Burgemeester Eberhard van der Laan zoekt niet uit wie daar precies recht op heeft. Dat is tegen het zere been van Joodse organisaties - die vinden dat hij zich er te makkelijk vanaf maakt.

Toen in de oorlog Joden zaten ondergedoken of afgevoerd waren naar een kamp bleef de gemeente erfpachtrekeningen sturen. Die gang van zaken is 'bureaucratisch, kil en formalistisch', gaf Van der Laan drie jaar geleden al toe. Vorige week maakte hij bekend dat hij de Joodse gemeenschap een compensatie van 10 miljoen euro biedt.

Een ruimhartig gebaar, vinden Ron van der Wieken van het Centraal Joods Overleg (CJO) en voormalig directeur Ronny Naftaniël van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI). Maar met alleen de portemonnee trekken is de gemeente er volgens hen nog niet. De gemeente moet op zijn minst proberen om de overlevenden en de nabestaanden op te sporen en hun een deel van dat bedrag aan te bieden.

Van der Laan en de Amsterdamse gemeenteraad zien dat niet zitten. Het speurwerk zal weinig opleveren, stelt de woordvoerder van de burgemeester. "Niet alle administratie is bewaard gebleven, dus we kunnen sowieso maar een deel van de rechthebbenden compenseren. Terwijl het ontzettend veel geld en tijd kost. Bovendien hebben we 16 jaar geleden al een poging tot morele rechtzetting gedaan." De gemeente gaf de Joodse gemeenschap toen een compensatie van 376 miljoen euro - een soort algemene genoegdoening voor het leed dat Joden in de oorlog was berokkend.

Burgemeester: die mensen vind je nooit meer terug
Eerder deze week stelden Van der Laan en de raad daarom een andere aanpak voor: laat de Joodse gemeenschap zelf kiezen waar ze het bedrag aan besteedt. De burgemeester had wel al een paar doelen op het oog. Het nieuwe Holocaust Museum in de stad bijvoorbeeld, dat grote geldnood heeft. Of een nieuw monument met namen van Holocaust-slachtoffers. Zo profiteert de hele gemeenschap, redeneert hij.

De Joodse organisaties staan niet te springen om over die besteding na te denken. Het zou erg scheef zijn als dat hele bedrag naar het Holocaustmuseum of het namenmonument wordt overgemaakt, zegt Van der Wieken van het CJO. "Een museum is belangrijk, maar de slachtoffers schieten er weinig mee op. Bovendien: je kunt dat geld beter in de huidige Joodse cultuur steken." Hij 'snapt best' dat de gemeente opziet tegen het opspeuren van overlevenden en nabestaanden. "Dat is een enorme administratieve rompslomp. Maar je moet in ieder geval een zichtbare poging doen. Dit is wel erg gemakkelijk."

'Er zijn al lijsten aangelegd'
Dat speurwerk hoeft minder tijd te kosten dan de burgemeester denkt, zegt Naftaniël. "Eerder is de gemeente al begonnen met het compenseren van de boetes die mensen kregen als ze weigerden hun erfpacht te betalen. Daar is al heel veel werk gedaan. Er zijn lijsten aangelegd met contactgegevens, en er zijn 217 dossiers. Die informatie kun je nu weer gebruiken. Natuurlijk, je vindt nooit iedereen terug. Maar je komt vast een heel eind."

Volgens de gemeente gaat dat veel te kort door de bocht. "Het enige dat we hebben is een lijst met mensen die in 1948 hebben gevraagd om de erfpachtsom kwijt te schelden", zegt de woordvoerder. "Lang niet iedereen heeft toen zo'n aanvraag ingediend. Als we alleen die mensen compenseren, zou er rechtsongelijkheid ontstaan." En als die benadeelden nu alsnog een compensatie claimen? "Dan kunnen we eigenlijk niet controleren of zij daar recht op hebben. Dan wordt het echt heel ingewikkeld."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden