Amsterdam lijdt aan 'kramp' over godsdienst

De Oosterkerk in Amsterdam. Beeld Stichting Oosterkerk

In de hoofdstad is slechts 15 procent christen en 14 procent moslim. De verhouding tussen kerk en staat is veranderd in de stad.

Mogen ouders met weinig inkomen armoedegeld dat ze van de gemeente krijgen uitgeven aan koranlessen voor hun kinderen? Nee, sprak de Amsterdamse gemeenteraad uit. Aan sport, muziekles, een fiets: oké. Maar wie koranles voor z'n kind belangrijk vindt, moet dat zelf maar betalen.

Mag de Oosterkerk, gemeentelijk eigendom, verhuurd worden aan een kerkgenootschap dat seks en het huwelijk niet toestaat aan homo's? De Amsterdamse SP trok aan de bel en de stichting die de kerk beheert, aarzelde niet: ze zegde de huur op.

Dit laatste gebeurde vorige week, het eerste een half jaar geleden. Wethouder Arjan Vliegenthart (SP) legde zich toen met tegenzin neer bij de raadsbeslissing over armoedegeld. Hij sprak van 'onwetendheid en onbegrip voor wat godsdienst voor mensen betekent' en beloofde de raad een symposium. Hoe zit het precies met godsdienst en overheid in Amsterdam en de scheiding tussen kerk en staat? Dat symposium vond gisteren plaats.

Een kleine tien jaar geleden zette toenmalig burgemeester Job Cohen al op papier hoe de stad aankijkt tegen de scheiding van kerk en staat. "Wij bemoeien ons niet met de inhoud van religies en zij niet met ons bestuur", zo vatte hij het destijds samen in deze krant. Tegelijkertijd sloot hij niet uit dat de gemeente met kerken en moskeeën samenwerkt, bijvoorbeeld om via een imam radicaliserende jongeren in beeld te krijgen of omdat een gebedshuis buurtcohesie bevordert.

Maar dat was in 2008 en sindsdien is de gevoeligheid voor alles wat met godsdienst te maken heeft alleen maar toegenomen. Het woord 'krampachtig' viel gisteren vaak en James Kennedy, hoogleraar geschiedenis en columnist van Trouw, sprak van toenemende 'onwetendheid en onwennigheid' aan overheidskant.

In Amsterdam komt dat scherper aan het licht dan elders. Hier noemt nog maar een derde van de bevolking zich gelovig, tegen de helft in heel Nederland, bleek uit cijfers die gisteren bekend werden gemaakt. Bijzonder is ook dat Amsterdam bijna evenveel christenen telt als moslims (15 tegen 14 procent).

Neutraliteit 

Dat zet de verhoudingen onder druk. Ook politici en ambtenaren hebben vaak weinig affiniteit met godsdienst en niet voor niets wordt in Amsterdam steeds vaker de in Frankrijk gangbare uitleg van de scheiding tussen kerk en staat verdedigd: het publieke domein moet volledig neutraal zijn en godsdienstige uitingen moeten eruit worden geweerd.

Kennedy bepleitte iets anders: laat kerk en staat 'onbevangen, ontspannen en nieuwsgierig' met elkaar omgaan. Dat klinkt eenvoudig, maar is het niet. Neem de vraag of de Oosterkerk verhuurd mag worden aan een 'homovijandige' kerk. "Voor je het weet, ga je als overheid zelf theologiseren, door te bepalen wat goed geloof is en wat niet", aldus Kennedy.

Een andere insteek dan die van Cohen is niet nodig, stelde wethouder Simone Kukenheim (D66) na afloop. Met de Franse benadering van volledige neutraliteit heeft zij weinig op. "Neutraliteit bestaat niet. Wat neutraal is voor de een, is het niet voor de ander. We willen dat iedereen zich thuis voelt in Amsterdam. Dat vereist tolerantie, en ook wederzijds respect."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden