Amsterdam heeft geen recht op keizerskroon

AMSTERDAM - Amsterdam voert ten onrechte de keizerskroon van Maximiliaan van Habsburg in zijn gemeentewapen. De Westerkerk verdient de keizerlijke bekroning op haar toren al evenmin. Historisch gezien 'deugt' de Amsterdamse kroon niet: Maximiliaan is formeel nooit keizer geweest.

De rechtshistoricus Robert van Answaarden heeft een vijf delen dikke (500 tot 700 bladzijden per stuk) biografie van Maximiliaan doorgewerkt, voor hij concludeerde dat de Amsterdamse keizerskroon een 'vergissing' is. In het tijdschrift Ons Amsterdam prikt hij de mythe door die de hoofdstad al vijf eeuwen met zich draagt.

Een oorkonde uit 1489 (bewaard in het Gemeentearchief) meldt dat Maximiliaan Amsterdam toestaat 'tot ewigen dagen' de 'crone van onzen Rycke' in zijn wapen te dragen. Maximiliaan deed dat als voogd voor de 9-jarige graaf van Holland, Filips de Schone. Van Answaarden vraagt zich nu af welke kroon Maximiliaan voor ogen heeft gestaan: de kroon waarmee hij in 1486 in Aken tot rooms koning was gekroond of de roomskoningskroon die hij sinds 1486 in zijn zegel droeg.

Een keizerskroon kan het volgens de rechtshistoricus nooit geweest zijn, omdat een vorst dit symbool uitsluitend uit handen kreeg van de paus. Tijdens een bezoek aan Rome kreeg de keizer dan het rijkszwaard omgord, werd zijn rechterarm gezalfd en zette de paus hem de keizerskroon op.

Maar Maximilianus is nooit in Rome geweest. Hij was het wel van plan toen zijn vader (de Duitse keizer Frederik III) in 1493 overleed en hij tot opvolger werd gekozen, maar voor zo'n lange reis had hij geen tijd: steeds laaide er ergens in het grote rijk een nieuwe brandhaard op. Hij voerde dus ook geen keizerskroon, omdat hij de juridische en sacrale waardigheid formeel niet had. Hij proclameerde wel dat hij naar de paus zou gaan, maar droeg met nadruk de titel 'imperator electus' - gekozen, en niet 'gekroonde' keizer. Hij stierf in 1519, zoals Van Answaarden schrijft 'als rooms koning'. De zegels die hij voerde, illustreren dat volgens de auteur in Ons Amsterdam ook: "Bij alle gebiedsuitbreidingen en titelveranderingen werden die consequent vernieuwd, maar nooit heeft er een de keizerskroon gedragen."

De kroon waarmee Amsterdam zich tooit, heeft Maximiliaan dus nooit kunnen schenken. Die kroon verschijnt pas aan het einde van de 16e eeuw, "toen de herinnering aan het keizerloze tijdperk al vervaagd was" , aldus Van Answaarden. In 1489 moet het voor iedereen duidelijk zijn geweest dat Maximiliaan de rooms-koningskroon bedoelde. Die werd consequent afgebeeld op het Amsterdamse stadswapen in de tijd van de Habsburgers. Een mirakelprentje van Jacob Cornelisz. van Ossanen uit 1518 haalt Van Answaarden als getuige aan.

Een gravure van Albrecht Durer stond model voor de onjuiste kroon. En toen de historicus Pontanus in 1614 meldde 'dat men de wapenen der stadt met een Keyserlicke croone versieren soude' en Hooft en Vondel er hun dichtregels aan hadden gewijd, was er geen twijfel meer. "Terwijl die Pontanus niet eens een Amsterdammer was" , sneert Van Answaarden. "Hij kwam uit Harderwijk."

Het 'opkloppen' van de keizerskroon kwam Amsterdam destijds politiek wel goed uit, veronderstelt hij. Herhaaldelijk hebben schrijvers de opwaardering van de kroon geprobeerd te verantwoorden, maar volgens Van Answaarden ten onrechte. "Het is een mytisch verhaal. En dat is mooi, natuurlijk. Maar we moeten wel weten wat de waarheid is." Wat hem betreft vervangt Amsterdam de kroon in zijn wapen, al was het maar omdat 'deze notoire wanbetaler' Maximiliaan grotendeels verantwoordelijk was voor Amsterdams desastreuze faillissement in 1494. De kroon uit het mirakelprentje van Van Oostsanen zou Mokum beter sieren, vindt hij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden