Amsterdam groeit, Sittard krimpt, maar dat kan over tien jaar zomaar weer anders zijn

Bezoekers melden zich bij een woning op de Open Huizen Dag. Beeld ANP

Uit de nieuwe Atlas voor Gemeenten die vandaag uitkomt, blijkt dat de ontwikkeling van steden moeilijk is te voorspellen. De sterkste groeiers uit de jaren zeventig bungelen nu onderaan, de grootste verliezers zijn de winnaars.

De stad Den Haag is in jaren zeventig een hoopje ellende. Niemand wil er nog wonen, daar in het veen. Helemaal onderaan bungelt de Hofstad op de lijst van de populairste gemeenten. Nee, dan Zoetermeer. Dat staat op de eerste plaats. De oude panden in de Haagse buitenwijken worden massaal verruild voor de ruime eengezinswoningen in deze grootste groene groeier van Nederland.

Wie deze lijst vergelijkt met de ‘groeiers’ en ‘krimpers’ van de laatste tien jaar, ziet opmerkelijke verschillen. Den Haag is omhoog geschoten naar de vierde plaats, terwijl Zoetermeer juist is weggezakt naar positie 26. Hetzelfde geldt voor steden als Purmerend, Hoorn, Alphen aan den Rijn en Haarlemmermeer: ze zijn naar de kelder verdwenen. Terwijl juist Amsterdam (destijds 49ste plaats), Rotterdam (48ste plaats) en Utrecht (46ste plaats) nu fier bovenaan staan in het lijstje van de meest aantrekkelijke steden.

Beeld Sander Soewargana

Uit de nieuwste ‘Atlas voor gemeenten’ die vandaag uitkomt, blijkt in ieder geval dat in het verleden behaalde resultaten géén garantie bieden voor de toekomst. Dat betekent ook dat het lastig te voorspellen is hoe steden het over pakweg 25 jaar zullen doen. De onderzoekers waarschuwen zelfs voor de aanname dat groeiers voor altijd zullen doorgroeien. Het verleden wijst juist uit dat dit niet zo hoeft te zijn.

Ze denken dat de recente groei van de grote steden is te verklaren door het feit dat daar veel hoogopgeleide en creatieve mensen wonen, die vervolgens gelijkgestemden aantrekken waarmee ideeën worden uitgewisseld. De kans op het vinden van een geschikte baan en partner is daarmee groter. Daarnaast speelt de aanwezigheid van een grote variëteit aan culturele (schouwburg, poppodia) en andere stedelijke voorzieningen (universiteit, zorg) een rol. Met die toestroom van creatieven groeit ook de werkgelegenheid, waardoor er een opwaartse spiraal ontstaat.

Voorzieningen geven de doorslag

Voor krimpgemeenten geldt het tegenovergestelde: daar brokkelt de aantrekkelijkheid van ‘het huis in het groen’ af. Vooral grensgemeenten als Roosendaal, Hengelo, Sittard-Geleen en Delfzijl hebben het zwaar. De rust en ruimte is voor de meeste mensen blijkbaar niet doorslaggevend. Een groot aanbod van werk en voorzieningen wel. De ongelijkheid tussen de Randstad en de periferie moet overigens volgens de onderzoekers worden genuanceerd: de krimp wordt voor een deel óók veroorzaakt door de verdunning van de huishoudens. Het grote gezin heeft plaatsgemaakt voor de tweeverdieners zonder of met een beperkt kroost. Maar dat leidt niet tot leegstand.

Wie naar de geschiedenis kijkt, ziet ook dat voorspellers er nog vijftien jaar geleden helemaal naast zaten als het gaat om de verwachte bevolkingsgroei. Amsterdam groeide veel sterker dan verwacht, Almere veel minder. Ook voor Emmen werd in 2005 nog groei voorspeld, maar dat kromp juist.

Langetermijnvoorspellingen gebaseerd op bevolkingstrends hebben volgens de onderzoekers dus amper waarde. Dat betekent dat er óók hoop is voor de steden waarvoor krimp is voorspeld. Met de populariteit van Amsterdam, Utrecht en Den Haag kan het namelijk weer zo gedaan zijn, als de vastgoedprijzen te hoog worden, de overlast door toeristen te groot, en een economische crisis kan voor een sterke afname van banen zorgen. Maar dat staat weer in de Gemeenteatlas van 2050.

Zónder grens heeft Heerlen toekomst

Het klinkt misschien als levertraan, maar een beetje méér Europese Unie zou de wegkwijnende grensgemeenten goeddoen. Door de grensbarrière werkt op dit moment maximaal 1,2 procent van de beroepsbevolking in het buitenland. Zónder de grens zou met name voor Gelderland, Limburg en Noord-Brabant in het Ruhrgebied een enorm aantal banen beschikbaar komen. Daardoor kunnen die Nederlandse grenssteden weer personeel huisvesten en groeien. Op dit moment zorgen cultuur- en taalverschillen, maar ook wetten en een woud aan regels ervoor dat maar weinig Nederlanders aan een baan net over de grens denken. Daarmee is ook een verhuizing naar Heerlen of Sittard-Geleen uitgesloten. Wat moeten ze in die uithoek? Maar wordt de grens geslecht, en ook een betere infrastructuur aangelegd, dan kunnen die zorgenkindjes plotseling hard groeien. Heerlen stijgt dan in de aantrekkelijkheids-index van plaats 43 naar 10, Sittard-Geleen gaat van 49 naar 23 en Venlo van 47 naar 11. Het Gelderse Nijmegen en het Noord-Brabantse Eindhoven komen zelfs in de top-5 te staan. De noordelijke grensregiosteden als Emmen en Enschede hebben amper baat bij de opheffing van de grens. Daar is ook aan de andere kant niets te beleven.

Lees ook: 

Vanaf de elfde etage zie je de krimp

Op een reis door Nederland peilde Hans Marijnissen twee jaar geleden in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen de stemming. In de sloopflat van Sittard was de PvdA definitief verdwenen. Binnenkort gaat het gevaarte tegen de vlakte. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden