Amsterdam belooft etnisch profileren door agenten steviger aan te pakken

Een agent neemt tijdens een verkeerscontrole een speekseltest af, om te controleren op drugsgebruik. Beeld ANP

De politie in Amsterdam heeft het ongewenste etnisch profileren niet onder controle, blijkt uit onderzoek. Burgemeester Halsema wil een scherpere aanpak.

De Amsterdamse driehoek – politie, openbaar ministerie en burgemeester – wil meer werk maken van het tegengaan van etnisch profileren door agenten. Wat er nu gebeurt tegen die praktijk is te vrijblijvend. Er is bovendien weinig aandacht voor bij wie de verantwoordelijkheid ligt, blijkt uit onderzoek. 

Sinds 2012 staat het onderwerp etnisch profileren op de politieke agenda in de hoofdstad. Politiek en korpsleiding willen voorkomen dat agenten mensen aan de kant zetten louter op basis van hun etniciteit. Maar de materie is taai.

Uit onderzoek van Bureau Beke naar de effectiviteit van het politiebeleid bleek begin maart dat van de maatregelen die eerder waren afgesproken (onder meer trainingen in voorspellend profileren, professioneel controleren en invoering van een mobiele app) nog lang niet allemaal zijn ingevoerd.

Afwijkend gedrag

“Daar liggen kansen. Het is vooral belangrijk de teamchefs in te zetten om tot een cultuuromslag te komen”, reageert onderzoeker Jos Kuppens van Bureau Beke: “Dit is een onderwerp dat continu aandacht behoeft. Door cursussen aan te bieden, maar ook door teamchefs die incidenten aangrijpen voor interne discussie. En door te investeren in inclusief leiderschap.”

De in 2017 opgerichte adviescommissie etnisch profileren nam deze maand alle aanbevelingen van het onderzoek over. Een van die adviezen: betrek burgers erbij, om te controleren of de politieaanpak in positieve richting verandert.

Kuppens: “Focus in cursussen op beter kijken naar afwijkend gedrag, in plaats van op een donkere man in een dure auto.” Daarnaast kan een nieuwe app op politietelefoons controleren hoe vaak iemand is staande gehouden en of dat terecht of onterecht gebeurde. “Maar die app is pas bij twee van de twintig basisteams uitgeprobeerd.”

Politiecultuur

Burgemeester Halsema, het OM en de korpsleiding schreven woensdag aan de gemeenteraad dat zij de aanbevelingen zullen uitvoeren. De politie wil dat een nieuw plan van aanpak voor de zomer af is. “Wij trekken ons het rapport zeer aan en zullen er werk van maken. Wij blijven onze voortrekkersrol in Nederland vervullen”, aldus politiewoordvoerder Anneke de Vries.

Onderzoeker Kuppens hield een enquête die zo’n duizend agenten invulden: “Als je met individuele agenten praat is het anders dan wanneer je met een groep politiemensen spreekt. De politiecultuur is heel sterk. Een deel van de agenten erkent dat etnisch profileren gebeurt, een ander deel vindt het niet nodig om erover te praten.” 

Kuppens sprak bij een eerder onderzoek naar het Rotterdamse korps met tientallen politiemensen. Wat voor hem toen een eye opener was: agenten met een allochtone komaf zeiden dat zij als burger etnisch profileren zelf meemaken. “Ik ben me nog meer gaan realiseren hoe je migratie-achtergrond meespeelt.”

Hoe lang nog?

Hoe anders Nederlanders ‘met een kleurtje’ politieoptreden ervaren blijkt uit de documentaire ‘Verdacht’, die onlangs op tv was te zien. Daarin vertellen politiemensen en een advocaat met een migratieachtergrond over negatieve ervaringen toen de politie ze staande hield. “Net als in Rotterdam zag ik bij Amsterdamse agenten van allochtone komaf significante verschillen. Ook zij maken als burger mee dat collega’s etnisch profileren.”

Als de grote politiekorpsen al zoveel jaar bezig zijn een omslag te bewerkstelligen, hoe lang zal het dan nog duren? “Precies die vragen stelden de mensen van Controle Alt Delete ook, die de documentaire maakten”, reageert Kuppens. “De politie heeft wel degelijk veel stappen gezet, maar het blijft een zaak van de lange adem. Denk maar aan jaren.”

Ook het Rotterdamse politiekorps bestrijd etnisch profileren al langere tijd. In 2017 schreef burgemeester Aboutaleb een brief aan de gemeenteraad waarin hij pleitte voor een diverser korps. Het is belangrijk dat burgers zich herkennen in de politie, aldus Aboutaleb destijds.

Datzelfde probleem speelt ook in Amsterdam en andere korpsen in Nederland. In Amsterdam is nu slechts 16 procent van het korps van niet-Westerse komaf, wat veel lager is dan hun aandeel in de bevolking van de hoofdstad. De instroom van agenten met een niet-Westerse achtergrond ligt al twee jaar met 49 procent vrij hoog, maar de uitstroom blijft relatief groot.

Lees ook: 

Het niveau van de politie-opleiding moet omhoog

Oud-politievrouw en lector diversiteit Saniye Çelik betoogt: politie loopt achter met opleiding. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden