'Amphitryon' van Berlijnse Schaubuhne is saai, oersaai

AMSTERDAM - De eerste scene van de 'Amphitryon' van Heinrich von Kleist (1807) is buitengewoon grappig. Sosias, de knecht van de Thebaanse generaal Amphitryon, klimt vanuit de zaal het toneel op om in het paleis aan Amphitryons vrouw Alcmene de overwinning van het leger te melden. Hij wordt opengedaan door zijn eigen spiegelbeeld, en voert, zijn lantaarntje in de hand, een dialoog met deze pseudoSosias, twijfelend aan zichzelf.

Dat kan ook bijna niet anders, want de aanstichters van de verwarring zijn goden. Jupiter, de oppergod, heeft de maan stilgezet voor een lange liefdesnacht met Alcmene. In de gedaante van Amphitryon zelf vertoeft hij bij haar, terwijl de god Mercurius in de gedaante van Sosias de wacht houdt.

De arme Sosias, die op zo'n ongelegen moment komt, is te bedremmeld om aan de vleugelschoen van zijn alter ego te zien dat deze Sosias niet de echte Sosias kan zijn, een Sosias bovendien die de maan kan laten knipogen.

'Amphitryon' is het derde stuk van de Pruisische dichter op de rand van Verlichting en Romantiek, dat dit seizoen in de Amsterdamse schouwburg werd gespeeld. Na de 'Penthesilea' in een verbeeldingsrijke regie van Gerardjan Rijnders, en een geestige bewerking van de 'Kathchen von Heilbronn' door Janine Brogt, ging de derde produktie van Toneelgroep Amsterdam niet door, de 'Amphitryon'.

Het Holland Festival haalde voor twee dagen ditzelfde stuk naar Amsterdam in de enscenering van Klaus Michael Gruber bij de Schaubuhne am Lehniner Platz in Berlijn.

Volle maan

Wat je van deze voorstelling bijblijft, is het superromantische decor van Gilles Aillaud: een diepblauwe nachtelijke hemel met een fel stralende volle maan, een rond plateau in zachte pasteltint als verbeelding van Jupiters eindeloos lijkende liefdesnacht met de door hem beminde sterveling, en kaal struikgewas aan de rond lopende horizon als treurig stemmende getuige van de overal aanwezige verwarring tussen schijn en wezen.

Ook de kostuums van Rudy Sabounghi zijn uiterst smaakvol gekozen: komische hoedjes en slecht zittende pakken van bruin corduroy voor de knechten, wijde zilveren mantels voor de meesters, en een tere lange japon voor de zwaar beproefde Alcmene.

Daarmee is de lof wel bijna uitgeput. Wat de toch zo vermaarde en astrante regisseur Gruber met deze 'Amphitryon' anders heeft gewild dan een keurige voorstelling voor een keurig publiek, is mij niet duidelijk geworden.

Boertige klucht

Saai, oersaai is deze voorstelling. Natuurlijk, Jutta Lampe is een hele grote actrice, die door haar aanwezigheid op het toneel al boeit. Otto Sander als Amphitryon kijkt onophoudelijk diep gekweld de zaal in, en Udo Samel als zijn dienaar Sosias is leuk, al is het wel typisch Duitse, verstopte humor.

Maar een stuk van Kleist vraagt toch om een interpretatie die verder reikt dan aan te geven dat de dichter de vrij boertige klucht van Plautus en Moliere tot een romantisch drama in verzen heeft omgetoverd? Dat kunnen we namelijk ook wel lezen.

Ik vind deze 'Amphitryon' in theatraal opzicht volledig tekort schieten, een burgerlijk en beschaafd avondje cultuur alsof de toneelvernieuwing van de jaren zeventig en tachtig nu definitief voorbij is en, althans wat de grote schouwburgen betreft, de tijd van de grote restauratie is aangebroken. Regisseur en spelers moeten terug in het hok van reproductief vakmanschap. De tekst van de schrijver wordt het publiek, dat zijn klassieken kent, met de meeste hoogachting aangeboden en van een passende, smaakvolle aankleding voorzien.

Punctueel en plichtmatig, schreef ik enkele weken geleden over de regie van Jurgen Gosch van Hebbels 'Gyges en zijn ring'. Dezelfde termen komen, tenminste wat mij betreft, op bij de regie van Ger Thijs van Goethe's 'Iphigenia op Tauris', en nu bij deze 'Amphitryon'. Ik wacht met huiver het nieuwe seizoen af.

Hans Oranje

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden