Amos Oz: 'Waar zijn alle mensen die de straat op zouden moeten gaan?'

FRANKFURT - Mijn Duitse hospita, bij wie ik tijdens de Buchmesse zou logeren, gooit de hoorn op de haak wanneer ze mij de eerste keer aan de telefoon heeft. "Ik spreek niet met buitenlanders," zegt ze. "Vraagt U maar of een Duitser voor U opbelt." Ik besluit, gewoon maar bij haar aan te gaan.

MONIC SLINGERLAND

Op de buitenmuur van haar flat staat, zoals overal in de wijk, Auslander Raus. De auteur is de neonazistische groep Freie Wille.

Mijn Duitse hospita blijkt samen te wonen met een Kroatische man uit Bosnie. Hij klaagt dat de helft van de inwoners van Frankfurt buitenlander is. Zelf woont hij er al negentien jaar. Hij is een zachtaardige, vriendelijke man die 's ochtends zorgzaam het ontbijt klaarzet en goedbedoeld opmerkt dat alleen slapen niet goed is voor een mens. "Waarom is je man er niet bij ?" 's Nachts hoor ik hem rommelen in de keuken om voor mijn hospita, zijn vriendin, die last heeft van haar gewrichten, pijnstillers en slaappillen te halen.

Op de Buchmesse hangen aankondigingen voor 'Vluchtelingendag', op 2 oktober. Overal klinkt het woord Asyl: bij de presentatie van een boek over de Rijksdagbrand, waarin wordt aangetoond dat die een provocatie van de nazi's was, en ook bij een ontmoeting met de schrijver Gunter Grass.

Gunter Grass komt uit Danzig, in het oude Oost-Pruisen. Zijn vaderstad veranderde van nationaliteit. Zelf gelooft hij daarom niet in een oer-Duits, oer-Pruisisch of oer-Poolse identiteit. Hij gelooft ook niet dat alleen de skinheads zich schuldig maken aan vreemdelingenhaat: "Er zijn ook skinheads met een scheiding in het haar en een net pak aan." Het publiek, ook netjes in het pak, applaudisseert. De Schrijver heeft gesproken.

Bij de uitgang delen mensen een pamflet uit dat gericht is tegen het nieuwe boek van Heinrich Lummers: 'Asyl, ein missbrauchtes Recht'. De auteur schrijft hierin over de 'fatale gevolgen van de onbegrensde instroom van schijnasielzoekers'. Het pamflet roept alle uitgevers op racistische boeken terug in de dozen te stoppen.

Zoals ieder jaar wordt ook nu tijdens de Buchmesse de Vredesprijs van de Duitse boekhandel uitgereikt. Zondag heeft de Israelische schrijver Amos Oz de prijs in ontvangst genomen, na toegesproken te zijn door de Duitse schrijver Siegfried Lenz en door de Duits president Richard von Weizsacker.

Amos Oz (53) is niet de eerste jood, en zeker niet de eerste buitenlander die deze prijs krijgt.

In zijn toespraak drong hij er bij de Duitsers op aan in verzet te komen tegen het geweld van rechts dat het land in zijn greep heeft.

Oz week af van zijn geschreven tekst toen hij waarschuwde tegen de golf van racistische en antisemitische aanvallen:

"Racisten en fanataci bestaan elders ook. Maar in Duitsland is de vraag: waar zijn alle mensen die de straat op zouden moeten gaan om dit land te verdedigen?"

Het publiek in de Paulskirche viel hem bij met luid applaus.

Oz sprak een dag na de viering van twee jaar hereniging van Oost- en West-Duitsland, waarop neo-nazi's ongehinderd door de straten marcheerden en een joodse begraafplaats ontheiligden. Zondag was er een anti-nazistische demonstratie bij het voormalige concentratiekamp Sachsenhausen.

Als ik uit Frankfurt vertrek brengt de Kroatische vriend van mijn hospita me naar het station. Daarna rijdt hij weer terug naar de flat, waarop hij iedere dag Auslander Raus ziet staan. Maar misschien ziet hij het al niet meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden