Amerikanen weg uit Irak. Maar dan?

Obama maakt bekend dat Amerikaanse troepen Irak zullen verlaten. Beeld bruno

Totaal overschaduwd door de gebeurtenissen in Libië, vond eind vorige week nog een gebeurtenis plaats die bepalend is voor de toekomst van het Midden-Oosten. President Obama van de Verenigde Staten maakte bekend dat alle Amerikaanse militairen aan het eind van dit jaar Irak zullen verlaten.

Officieel was dat al de hele tijd de bedoeling. De Amerikaanse regering ondertekende in 2008, in de nadagen van de regering-Bush, een verdrag met de Iraakse overheid waarin werd bepaald dat de Amerikanen uiterlijk tot eind 2011 zouden blijven. Alleen hield niemand er toen rekening mee dat het daadwerkelijk zo zou lopen.

Die houding bleef lang dezelfde, en niet zonder reden: ook veel Iraakse politici erkennen immers dat de veiligheidssituatie in hun land wankel is, en dat hun leger wel wat Amerikaanse hulp kan gebruiken. De afgelopen maanden overlegden Amerikaanse functionarissen met Iraakse collega's, in de stellige overtuiging dat er uiteindelijk duizenden Amerikaanse trainers in het land achter zouden blijven.

Begin dit jaar ging het in de onderhandelingen om tienduizenden militairen, een aantal dat in augustus gezakt was tot drie- à vijfduizend. Maar zelfs dat zat er niet in, zo blijkt nu. De Amerikanen rekenden buiten het diepe wantrouwen dat veel Irakezen voor hen koesteren, acht jaar nadat ze het land binnenvielen om dictator Saddam Hoessein te verjagen - onder valse voorwendselen.

Iraakse politici hebben daar rekening mee te houden. Toen de Amerikaanse onderhandelaars bovendien (in het openbaar) eisten dat hun militairen ook na 2011 immuniteit van rechtsvervolging zouden krijgen, konden Iraakse politici eigenlijk geen kant meer op: ze weigerden.

Daarmee is het oorspronkelijke doel van de Amerikanen in Irak bijna geheel uit zicht verdwenen. De regering-Bush wilde in het land een stabiele democratische regering vestigen, die zich uitgesproken pro-westers zou opstellen. Bush en consorten hadden daarnaast plannen om in het land permanente bases te vestigen voor de eigen troepen.

Irak is inmiddels een wankele democratie, waar een brede coalitieregering weinig gedaan krijgt. Er is nog steeds veel geweld, met de afgelopen weken verschillende aanslagen met tientallen doden. En als klap op de vuurpijl: VS-aartsvijand Iran heeft er enorm veel invloed. Republikeinse tegenstrevers van Obama verwijten hem nu zelfs dat hij Irak aan Iran uitlevert.

Obama zelf probeerde zijn mededeling positief te verpakken, als een verkiezingsbelofte die hij nakomt. Maar dat neemt niet weg dat de Amerikaanse president de onderhandelingen over een langer verblijf wel degelijk steunde.

Overigens is het de vraag of Irak het in de toekomst echt helemaal zonder Amerikaanse militaire hulp moet stellen. Iraakse politici en militairen hebben vaak gesuggereerd dat ze Amerikaanse training belangrijk vinden. Die zou ook in de VS of in Koeweit kunnen plaatsvinden.

Of toch in Irak. Zowel Iraakse als Amerikaanse functionarissen hebben erop gehint dat de onderhandelingen over een trainingsmissie begin volgend jaar hervat zullen worden - nadat alle Amerikanen eerst zijn vertrokken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden