'Amerikaanse NSA krijgt voorlopig alleen faxberichten van Duitse collega's'

Het domein van de Duitse inlichtingendienst, het station in het Beierse Bad Aibling.Beeld EPA

De samenwerking tussen de geheime diensten van Duitsland en Amerika is voorlopig opgeschort. Vanaf deze week deelt de Duitse geheime dienst BND geen gegevens over internetverkeer meer met hun collega's aan de overzijde van de oceaan. Alleen faxgesprekken en telefoongesprekken kunnen voorlopig nog door de Amerikaanse NSA worden opgevraagd, schrijven drie Duitse kranten donderdag, waaronder de Süddeutsche Zeitung.

De BND (Bundesnachrichtendienst) reageert hiermee op berichten van eind april dat de inlichtingendienst vanaf 2008 samenwerkte met de NSA bij het bespioneren van bondgenoten. Zo hielp de BND onder andere met het afluisteren van het Franse presidentieel paleis en de regering van Oostenrijk. Ook wapenleveranciers en vliegtuigmaatschappijen waren niet veilig voor de Duitse 'vriendendienst'.

De Duitse inlichtingendienst wil nu dat alle Amerikaanse verzoeken voor online schaduwen worden toegelicht. De NSA zegt op korte termijn niet aan die eis te kunnen voldoen. Alleen voor het opslaan van faxberichten en telefoongesprekken bestond het verzoek tot toelichting al.

'Dramatische stap'
Volgens Konstantin van Norz, die namens de Groenen in een onderzoekscommissie zit die de NSA-praktijken onderzoekt, is deze beslissing een 'dramatische stap', zo zei hij tegen de televisiezender ARD. " Ik denk dat ze bij de BND aan de noodrem hebben getrokken omdat ze, zelfs in 2015, geen controle hebben over zoekopdrachten voor internetverkeer. De regering van Merkel was niet in staat Duitse en Europese belangen te beschermen."

Het is onduidelijk hoe lang de breuk tussen de BND en de NSA stand houdt. De BND en de Duitse regering hebben nog niet gereageerd.

Patrick Sensburg (CDU) zit de onderzoekscommissie voor die de afluisterpraktijken van de NSA in kaart moet brengen.Beeld afp

Het afluisteren van overheidsinstanties, grote bedrijven en burgers is de wereld niet vreemd sinds klokkenluider Edward Snowden een groot deel van de praktijken op tafel gooide. Soms komen de systemen door een exces weer boven. Zo was de verontwaardiging groot toen bijna twee jaar geleden bekend werd dat de telefoon van Bondskanselier Angela Merkel zelf door de NSA werd afgeluisterd. Dat de Duitse inlichtingendienst vervolgens hetzelfde deed bij andere landen, veroorzaakte misschien minder gefronste wenkbrauwen, maar zeker niet minder kritiek.

De Amerikanen kregen namelijk wel erg makkelijk toegang tot de afluisterbasis van de Duitse inlichtingendienst bij het Beierse kuuroord Bad Aibling, ironisch genoeg een voormalige Amerikaanse basis van waaruit spionageactiviteiten werden gecoördineerd. De Duitse waakhonden van de parlementaire onderzoekscommissie kregen slechts mondjesmaat informatie, maar concludeerden dat de BND de NSA in veel spionageonderzoek bijstond. In ruil voor data werden veel gegevens over Duitsers en Duitse instellingen doorgespeeld, aldus de commissie.

Misschien nog wel belangrijker was dat de onderzoekscommissie vaststelde dat de BND de samenwerking met de NSA onder de radar probeerde te houden. Dit gegeven raakte Merkel rechtstreeks, want de BND staat onder controle van Merkels kanselarij. Zij zou daarom hebben geweten van de afluisterpraktijken.

Samenwerking
De huidige Duitse minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière was in 2008, toen de NSA om de samenwerking vroeg, als chef van Merkels kanselarij de eerste die zo'n controle moest uitoefenen. Maar hij verklaarde woensdag voor de onderzoekscommissie van niets te weten. De situatie moest worden omgedraaid, stelde hij. Hij had juist het Amerikaanse verzoek voor meer samenwerking geweigerd.

Merkel daarentegen reageerde maandag anders. "Het bespioneren van vrienden mag helemaal niet. Het is duidelijk dat dat niet mag gebeuren." Desondanks weigerde Merkel de BND af te vallen. Informatie over de praktijken wordt nu gedeeld met de onderzoekscommissie, zo stelde ze. Deze week worden vier medewerkers van de BND door de onderzoekscommissie ondervraagd.

De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maiziere bij zijn getuigenis voor de Duitse onderzoekscommissie, woensdag.Beeld epa
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden