Amerikaanse kerk getild door Tsjechisch bankje Grootse zwendel Tsjechische ex-communisten met mini-bankje

LONDEN (Bloomberg) - Tweehonderd aandeelhouders van Banka Bohemia kwamen deze zomer bijeen in een afgehuurde, maar sjieke zaal. Na slechts drie jaar zagen de aandeelhouders hun bank failliet gaan. Inmiddels waren de 100 000 rekeninghouders naar andere banken gevlucht en had de Tsjechische overheid de bank gesloten.

De bank had meegedaan met de prime bank fraud, een fraude met indrukwekkende maar bij nader inzien waardeloze financiële instrumenten. Daarmee heeft Banka Bohemia onder andere de grootste oecumenische instelling van Amerika miljoenen afgetroggeld. Met zogenaamde prime bank notes werden grote effectenhandelaars als Merrill Lynch en Paine Webber op het verkerde been gezet.

In totaal heeft de Banka Bohemia ter waarde van 1,2 miljard dollar waardepapieren uitgegeven. Een bedrag dat de bank met geen mogelijkheid kon dekken uit het eigen vermogen van maximaal 50 miljoen gulden. De president van de bank, Arnost Klesla, is inmiddels gearresteerd. Een ander kopstuk van de bank, Jiri Cadek, is nog voortvluchtig.

De Banka Bohemia werd in januari 1991 opgericht met een beginkapitaal van 3 miljoen gulden, dat afkomstig was van voormalige communistische vakbonden. Topman Klesla werkte voordien als financieel directeur bij het Nationaal front, een verbond van aan de communistische partij verwante maatschappelijke instellingen. Cadek was afkomstig van de STB, de Tsjechoslowaakse tegenhanger van Stasi en KGB. De bankstaf bevatte nog meer voormalige hooggeplaatste communisten, waaronder een oud-ambassadeur en een voormalig minister van financiën.

Aanvankelijk groeide de bank snel door een hoge rente te vergoeden op spaartegoeden en door makkelijk krediet te verlenen zonder al teveel vragen en tegen een lage rente, zo zeggen de Tsjechische autoriteiten nu. Begin 1993 kreeg Cadek de opdracht van de bank om Europa in te trekken op zoek naar buitenlands kapitaal. Als voormalig geheim agent was hij goed in vreemde talen en gewend aan reizen. Het enige nadeel was dat hij eruit zag als “een typische communistische bestuurder”, aldus de begin 1992 afgetreden topman van Banka Bohemia, Jiri Kotas.

Op zoek naar kapitaal ontmoette Cadek de met een Tsjechische getrouwde Duitser Achim Bickel. Vanuit het Duitse Lam leidt Bickel een bedrijf met de naam European Bancorp Achim Bickel, dat zelf aangeeft te zijn gespecialiseerd in de handel in waardepapieren van Oosteuropese banken.

Medio 1993 besloten de twee miljoenen dollars binnen te halen door waardepapieren uit te geven die door Banka Bohemia zouden zijn gedekt. Kredietbrieven, borgstellingen en andere instrumenten van de Tsjechische bank werden door Bickel doorverkocht in Luxemburg, Zürich, Frankfurt, Bangkok en de VS. Uiteindelijk gaf de kleine Banka Bohemia waardepapieren uit ter waarde van liefst 1,2 miljard dollar.

Bickel gebruikte de waardepapieren ook als onderpand om bankkrediet te krijgen. Al spoedig vonden Cadek en Bickel anderen bereid de waardepapieren door te verkopen. Via Andrew Boyd, een Brit die opereerde vanuit een tweekamer-kantoor in Hackney, een arbeiderswijk in Londen, kwamen de waardepapieren ook in handen van de Amerikaan Michael Melnick. Deze opende in oktober 1993 twee rekeningen bij de Boston Private bank & trust. Hij gaf de Tsjechische waardepapieren bij de bank in bewaring.

In december nam Michael Crawford contact op met Melnick. Crawford beheerde het ziektekostenfonds van de gepensioneerden van de National council of churches of Christ, de grootste oecumenische organisatie van de VS. Crawford beweert dat Melnick door Boston Private bank & trust was aangeprezen als een betrouwbare cliënt. De bank ontkent dit en zegt ook niet te hebben geweten dat de waardepapieren waardeloos waren.

Crawford kocht voor 7,98 miljoen dollar bank notes van de Banka Bohemia. Volgens hem echter had Melnick hem geen waardepapieren van een derderangs Tsjechisch bankje beloofd, maar prime bank notes, uitgegeven door befaamde banken als Chemical bank en de National Westminster bank. Ze zouden 11 miljoen dollar waard zijn, had Melnick beloofd.

Toen de 7,98 miljoen dollar van de National council of churches of Christ op 30 december binnenkwamen bij de Boston Private bank & trust, kreeg de bank de volgende dag per fax van Melnick de opdracht om het bedrag voor het overgrote deel over te maken naar een rekening van zijn compaan Boyd in Londen. Die maakte een deel van het bedrag, 4 miljoen dollar, over naar Banka Bohemia, en verspreidde de rest over een reeks kleine rekeningen in Europa, zo beweren de Tsjechische en Britse instanties die toezicht houden op het bankwezen.

De fraude werd zichtbaar, toen Melnick tegen Crawford vertelde dat het hem niet lukte de waardepapieren door te verkopen. In plaats van goed verhandelbare en hoog renderende waardepapieren van National Westminster bank, had Crawford onverkoopbare waardepapieren van de Banka Bohemia. Crawford raakte naar eigen zeggen in paniek en sloeg alarm bij Amerikaanse overheidsinstellingen als FBI en SEC, de toezichthouder op de beurs.

In maart van dit jaar waarschuwde de SEC het publiek voor waardepapieren van de Banka Bohemia, terwijl de National council of churches of Christ een rechtszaak aanspande tegen verschillende Europese betrokkenen bij de fraude.

Hierdoor wakker geschud, greep de Tsjechische centrale bank in bij Banka Bohemia. De bank bleek veel te grote verplichtingen op zich te hebben genomen door het uitgeven van de waardepapieren, en werd gesloten. De centrale bank voorkwam een run op de bank van angstig geworden rekeninghouders door de bank te sluiten en stelde een curator aan die probeert te redden wat er te redden valt en de frauduleuze waardepapieren probeert op te sporen.

Bij een inval door de Zwitserse politie bij een zekere Raymond Mazliah in Genève, bijvoorbeeld, vond de politie ter waarde van 475 miljoen dollar waardepapieren van de Banka Bohemia. Dezelfde man bezat daarnaast al even twijfelachtige waardepapieren van banken uit de Centraal-Aziatische republieken Kirgizië en Kazachstan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden