Amerikaans verjaarsfeest in de polder

Vijf- tot tienduizend bezoekers per jaar - veel Nederlandse dominees maken zich bij zo'n aantal geen zorgen over de nabije toekomst. Robert H. Schuller ontvangt er een miljoen per jaar in zijn kristallen kathedraal. En bindt dan ook nog vele miljoenen aan de buis. Deze week viert 'de verslaggever van het goede nieuws' en 'de metgezel die verkwikking brengt' met zijn achterban in Nederland het dertigjarig bestaan van Hour of Power.

Lodewijk Dros

'Dit is de grootste eer die me in mijn leven te beurt is gevallen', zei een zichtbaar aangedane televisiedominee Robert H. Schuller zes jaar geleden bij het ten doop houden van een naar hem genoemde tulp, 'het raakt me diep.' Gisteren viel dezelfde eer te beurt aan zijn echtgenote met wie hij dit jaar een halve eeuw is getrouwd. Oud-premier Van Agt bood haar de Arvella-tulp aan.

Schuller (73) brengt een vierdaags bezoek aan Nederland. Morgen viert zijn programma Hour of Power (Uur van kracht) het dertigjarig bestaan. Het is het langstlopende, en met veertig miljoen kijkers het meest bekeken religieuze tv-programma ter wereld. In Nederland, waar het programma elke zondagochtend op RTL5 is te zien, trekken de door EO-coryfee Jan van den Bosch ingeleide uitzendingen gemiddeld 70000 kijkers. Meer dan driekwart van hen is vijftig-plusser.

Volgens producer A. Boomsma voorziet het programma in een behoefte. ,,In deze tijd is de bron verlaten, maar er is meer dorst dan ooit.'' Die gretigheid is vooral te vinden onder oudere mensen die ooit vertrouwd waren met de kerk, al wijzen recente cijfers uit dat ook jongeren het juiste kanaal weten te vinden, aldus Boomsma. Voor zieken en immobiele ouderen is de zondagse kerkdienst op tv een alternatief voor de 'gewone' kerkgang. Het marktaandeel van Hour of Power is vergelijkbaar met dat van de reguliere roomskatholieke en protestante vieringen op tv. Het is de bedoeling dat het programma kijkers aanmoedigt een kerk in eigen omgeving te zoeken. ,,Gereformeerd, hervormd, rooms-katholiek, dat maakt niet uit'', zegt Schuller.

Een uitzending leidt gemiddeld tot honderd telefonische en schriftelijke reacties die vooral via een geestverwante psychologe en vrijwilligers worden afgehandeld. Op den duur moet een professionele nazorg-organisatie ontstaan, maar dat is een kwestie van jaren, aldus Boomsma. Enkele jaren geleden was er een plan een Nederlandse dependance van de Crystal Cathedral op te zetten. De Nederlander J. Poot liet zich in een reli-bijeenkomst door Schuller persoonlijk interviewen over zijn plannen voor 'Crystal Centre', bij Schiphol, waar 'szondags massabijeenkomsten zouden moeten worden belegd. Poot bood alvast een 'artist's impression' aan, en een zilveren sleutel voor dr. Schuller. ,,Poots plan was prachtig,'' zegt J. Post, een tijdlang directeur van Hour of Power Europa, ,,maar met realiteit nul. Het bedrijf waar hij voor werkte is een andere koers gaan varen.'' Een andere lezing is er ook: Poots plannen strookten niet met het beleid in Amerika, en Post is ook uit de gratie.

Schuller is volbloed Amerikaan, maar zijn ouders kwamen uit Amerongen. Ook de achternaam van zijn vrouw verraadt Hollandse wortels: DeHaan. Beiden zijn ze nog altijd Dutch Reformed. De Los Angeles Times schreef dat Schullers invloed in de VS groot is geweest. ,,Schuller is iemand die onwaarschijnlijk grote dromen heeft gekoesterd, en hij heeft er hard voor gewerkt.'' Zijn eerste preken hield hij op het dak van een snackbar. Tegenwoordig bezoeken jaarlijks meer dan een miljoen mensen zijn Crystal Cathedral, een enorm glazen godshuis in Garden Grove in Californië, niet ver van Disneyland. De Amerikaanse Droom, met dank aan God. Duizelingwekkende cijfers vertellen hoeveel glas, staal en menskracht de bouw gekost heeft. En hoeveel geld.

Op een zondag nemen cameramensen twee diensten op, Arvella DeHaan -ooit Schullers organiste, nu zijn producer en regisseur- maakt er één Hour of Power van. In zo'n 180 landen kijken mensen naar de uitzending: een groot in paarse kazuifels gestoken koor, een beroemdheid, Schullers glimlach, 'God houdt van u - en ik ook!' en de oproep om Gods zegen in een gift te vertalen. Wauw!

De oppervlakkige televisiezapper ziet bij Hour of Power de zoveelste Amerikaanse tv-dominee van evangelicale snit. Die schijn bedriegt, meent de Britse godsdienstsocioloog Ruthven. Hij noemde Schuller een vrijzinnig evangelist die aansluit bij het moderne individualisme en hedonisme.

Zijn boodschap is de menselijke waardigheid, niet geschaad door christelijke noties als schuld. Nooit hel en verdoemenis, maar een positief geluid. Zonde is gebrek aan eigenwaarde, wedergeboorte de overgang naar een positief zelfbeeld, schrijft hij in 'Self-Esteem'. Daarin zijn de sporen te zien van 'de kracht van positief denken' van wijlen N.V. Peale, feestredenaar bij de opening van Crystal Cathedral.

Beprijpelijkerwijs is hij een steen des aanstoots in orthodoxe kringen. Het Reformatorisch Dagblad publiceerde een artikel van een baptistenpredikant dat ook in het evangelische Uitdaging verscheen. Hierin heet Schuller 'een evangelist zonder Evangelie' -een ketter dus. De brievenrubriek weerspiegelde daarna een verdeeld evangelicaal Holland. 'Dit is het werk van Gods Heilige Geest waar je beter niet tegenin kunt gaan', dreigt de één. Een ander meent dat Schuller-aanhangers op afschuwelijke dwaalwegen verkeren. De redactie van Uitdaging besloot onlangs dat het na de zoveelste ingezonden Schuller-brief welletjes was.

Godsdienstwetenschapper R. Kranenborg begrijpt de uiteenlopende geluiden wel. ,,Evangelischen die met Schuller weglopen, letten niet goed op. Ze laten zich misleiden door zijn traditionele taalgebruik. Maar hij kon met die vertrouwd klinkende woorden wel eens iets anders bedoelen dan ze denken. Overigens begrijp ik Schuller niet helemaal. Hij fulmineert soms als een fundamentalist tegen new age, terwijl hij met zijn 'mogelijkheidsdenken' en zijn variant van zelfrealisatie een new-age-achtige filosofie aanhangt, overgoten met een christelijk sausje.''

Opmerkelijk is de CDA-sympathie voor Schuller. Zijn meest prominente pleitbezorger in Nederland is oud-premier Dries van Agt, voorzitter van het Nederlandse bestuur van de stichting Hour of Power. Van Agt -'Schuller is een man Gods, een metgezel die verkwikking brengt'- leerde hem kennen toen hij als speciaal afgezant voor de Europese Gemeenschap in Washington werkte, en maakte zijn opwachting in de Crystal Cathedral ('een wijd venster naar de hemel erboven'), waar andere beroemdheden als Clinton, Reagan en Moeder Teresa hem voorgingen.

Voor Schullers bezoek in 1992 vroegen verscheidene CDA-grootheden Post, toen lid van het partijbestuur, of hij een ontmoeting kon regelen. Het werd een gedenkwaardig moment, toen Schuller in de Haarlemse St. Bavo van de kansel Elco Brinkman als 'toekomstig minister-president van Nederland' begroette...

Post ziet overeenkomst tussen Schullers werk als interreligieus bruggenbouwer en het CDA dat binnen de politiek hetzelfde wil doen. En natuurlijk is er dat onverwoestbare optimisme. Maar de christendemocratische Schuller-voorliefde is er één van een voorbije generatie politici; in de agenda van De Hoop Scheffer staat deze week nergens roodomlijnd 'naar Schuller'. Ook andere groten der Nederlandse aarde ontbreken dezer dagen. Schuller: ,,Ik ben hier maar kort.'' Hij wil nu het verjaardagsfeest van Hour of Power meevieren. En kijkers ontmoeten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden