Amerika wint te makkelijk

De oorlog in Afghanistan verliep te eenvoudig. Bush kan concluderen dat de Verenigde Staten met bommen en geld de hele wereld aankunnen. De goede voornemens van drie maanden geleden zijn verdwenen, de coalitiepartners worden geschoffeerd.

Om de val van de Taliban zal ik niet treuren. Zoals elk regime van religieuze fundamentalisten -moslims, joden, christenen, noem maar op- was die van hen gebaseerd op wreedheden, onderdrukking en achteruitgang. Maar de overwinning van de Amerikanen maakt me wel bang. Ze was te gemakkelijk. Veel eenvoudiger dan menigeen voor mogelijk hield.

Een groot land is overwonnen zonder dat ook maar één Amerikaans leven moest worden opgeofferd. De lokale krijgsheren werden omgekocht en liepen over naar de andere kant. De oppositie werd vernietigd door gigantische bommenwerpers, die van grote hoogte nauwelijks zichtbaar enorme bommen dropten, krachtiger dan de bommen die werden gebruikt in de Tweede Wereldoorlog tegen de nazi's.

Op geen enkel moment in de geschiedenis had één staat zo'n ongelimiteerde macht. Zelfs het Romeinse rijk, op z'n hoogtepunt, kwam niet in de buurt. De Romeinen hadden altijd een gelijke rivaal (Perzië). Om te overwinnen moesten ze hun legioenen sturen, mensen moesten sneuvelen op afgelegen slagvelden. Van tijd tot tijd leden de Romeinen grote nederlagen. Geen overwinning kwam vanzelf, laat staan goedkoop.

De Verenigde Staten vormen nu de enige grootmacht in de wereld. Geen enkele andere staat, geen militaire of economische macht kan er tegenop. Na de Afghaanse ervaring kunnen de Verenigde Staten concluderen dat het niet langer nodig is om grondtroepen te sturen, bommenwerpers en verfijnde bommen kunnen elke oppositie de kop indrukken.

In de afwezigheid van vijanden, moet Amerika ze verzinnen. 'De islam' en 'het internationaal terrorisme' vullen dit gat. In een land dat gebaseerd is op de mythe van het Wilde Westen, zijn de goeden afhankelijk van de kwaden om te kunnen functioneren.

,,Macht heeft de neiging te corrumperen, en absolute macht corrumpeert absoluut'', zei ooit Lord Acton, daaraan toevoegend dat grote mannen altijd slechte mannen zijn. Dit laatste slaat nog meer op grote machten: wanneer een staat ongelimiteerde macht heeft, is het vrijwel onmogelijk om wijsheid, gematigdheid en bescheidenheid te bewaren. Zoals een junk steeds meer afhankelijk wordt van zijn drugs zo is een grootmacht steeds meer geneigd geweld te gebruiken voor elk doel, tegen iedereen die maar durft in te gaan tegen zijn wensen, of hij nu gelijk heeft of niet. Deze macht zal ook in het binnenland gebruikt worden, om de vrijheden te beknotten die na een eeuwenlange strijd zijn verkregen.

De laatste paar weken zijn alvast een voorproefje van wat ons nog te wachten staat. Terwijl ze zich voorbereidden op de oorlog tegen terrorisme, gaven de Verenigde Staten blijk van zelfbeheersing en voorzichtigheid. Ze verklaarden de liefde aan de regeringen in Europa en de rest van de wereld. Ze bouwden een grote coalitie van Arabische staten.

Maar zodra Bush concludeert dat hij geen hulp van anderen nodig heeft voor de overwinning, dat hij het alleen afkan met bommen en geld, keert hij zijn rug naar degenen die hij zojuist nog omarmde als partner.

De Europese partners, die zo welwillend hun legers aanboden, worden opeens met de nek aangekeken. Amerika heeft met geen van hen overlegd gedurende de oorlog. De Europese landen rest niets anders dan de functie van dorpsagent, nu de echte soldaten huiswaarts keren. De Verenigde Naties vervallen weer in hun oude gewoonte: dansen naar het pijpen van Amerika.

De Arabische coalitiepartners zijn nog ernstiger vernederd. Amerika spuugt hen in het gezicht, en behandelt hen volgens de aloude formule: ,,Ahmed breng de koffie even.'' De Amerikanen discussiëren vrij en openlijk met elkaar over het volgende doel: het uiteenrijten van Irak, een dreun uitdelen aan Soedan, of gebruik maken van de situatie om oude rekeningen te vereffenen met Somalië. En de Arabieren? Wie vraagt hun wat?

Deze nieuwe realiteit komt schaamteloos tot uiting in de Palestijnse kwestie. Na 11 september begrepen Amerikaanse experts dat Sjaron moest ophouden met zijn uitzinnige acties in de Palestijnse gebieden. Alleen dan zouden de Arabische staten de groeiende woede van hun volk kunnen beheersen. Bush sprak van een visioen: de oprichting van de Palestijnse staat, de minister van buitenlandse zaken Colin Powell werkte aan een nieuw vredesinitiatief, een ex-marinegeneraal werd naar Jeruzalem gestuurd.

Heel even leek het erop dat Amerika zijn macht zou gebruiken om een eind te maken aan het conflict tussen Israël en de Palestijnen, het conflict dat een groot deel van de woede in de Arabische staten creëert waarop Bin Laden en consorten steunen. Wat is immers het nut van het liquideren van één Bin Laden, als je tegelijk tien nieuwe Bin Ladens produceert?

Al deze wijze gedachten smolten als sneeuw voor de zon toen de VS hun eenvoudige overwinning behaalden. Van de ene op de andere dag keerden ze terug tot wat ze altijd zijn geweest: de loyale beschermheer van de conservatieve militaire elite in Israël. De joodse lobby dicteert weer de politiek in Washington. Bush geeft Sjaron weer de vrije hand in het liquideren van het Palestijnse leiderschap.

En dit is nog maar het begin. Een eenvoudige overwinning kan een ramp zijn voor de overwinnaar, ernstiger zelfs dan een nederlaag. Het verlies in Vietnam had een ontnuchterend effect op Amerika en creëerde een stemming van reflectie en zelfonderzoek. Israëls overwinning in de zesdaagse oorlog bracht een catastrofe, die ons nog elke dag achtervolgt. Het motto van de wijze Lord Acton kan worden aangevuld: ,,een overwinning corrumpeert en een eenvoudige overwinning corrumpeert tien keer erger''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden