Amerika lokt belegger al sinds 1621/Speculatiezucht voedt fascinatie voor 'land van ongekende mogelijkheden'

AMSTERDAM - Geen markt ter wereld fascineert Nederlandse ondernemers en beleggers zo hevig als de Verenigde Staten van Amerika. ING bracht deze week een bod uit op verzekeraar Equitable of Iowa ter waarde van 4,3 miljard gulden. Vorig jaar staken ook Ahold, ABN Amro en Aegon miljarden in de overname van Amerikaanse bedrijven. Maar hoe opmerkelijk deze mammoetinvesteringen ook zijn, ze bouwen voort op een al heel oude en rijke traditie.

Afgezien van de befaamde aankoop van het schiereiland Manhattan voor zestig (!) gulden, in 1621 door de West-Indische Compagnie, dateert het begin van de Nederlandse beleggingen in de VS al uit de periode direct na de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1776 tot 1783). Een aantal Amsterdamse bankiershuizen en handelsfirma's - samen met raadspensionaris R. J. Schimmelpenninck bekend als de 'Club van zes' - raakte nauw betrokken bij de financiering van Amerikaanse overheidsleningen ter waarde van 30 miljoen gulden, toen een zeer omvangrijke bedrag.

Kort daarna, in 1791, verwierf deze groep, nu onder de naam 'Holland Land Company', uitgestrekte terreinen in de staat New York, bij het Erie-Meer en in Pennsylvania. Bedoeling was dit grondbezit door de aanleg van wegen geschikt te maken voor de verkoop aan immigranten. Maar onder meer door bedrog van landmeters en gebrek aan bekwame bedrijfsleiders liep deze investering uiteindelijk op een mislukking uit.

Door de Franse bezetting kwam er in 1795 een abrupt einde aan deze activiteiten. Maar spoedig daarop, in 1804, speelde de Amsterdamse bank Hope & Co (voorloper van het huidige MeesPierson) al weer een voorname rol bij de verkoop van 'Louisiana' door Napoleon aan de VS. Dat betrof het hele Midden-Westen, van de Golf van Mexico tot aan de grens met Canada. Een en ander gebeurde samen met de Britse zakenbank Barings, nu onderdeel van ING.

Hele staatsschuld

In het begin van de 19de eeuw was naar verluidt de hele Amerikaanse buitenlandse staatsschuld ad 8,7 miljoen dollar in Nederland opgenomen. Bovendien bezaten Nederlanders 13,7 miljoen dollar van Amerika's binnenlandse staatsschuld ter waarde van 70 miljoen dollar, zo memoreert de econoom K. Bosch in zijn in 1948 bij Elsevier verschenen en 700 pagina's dikke studie 'Nederlandse beleggingen in de VS'.

De belangstelling voor de VS, die later wat wegzakte, nam in de tweede helft van de eeuw een nieuwe vlucht met de financiering van de Amerikaanse Burgeroorlog (1861 tot 1865). Helemaal verbazingwekkend was daarna de hausse in Amerikaanse spoorwegfondsen. Die spoorweglijnen waren op de Amsterdamse effectenbeurs rond 1875 zelfs de voornaamste beleggingscategorie. In totaal zijn er op het Damrak in de loop der tijd zelfs circa 550 genoteerd geweest, maar bij een niet gering aantal daarvan ging het om zeepbellen en leden beursspeculanten als gevolg van fraude en zwendel soms aanzienlijke verliezen. Actief waren Nederlandse kapitaalbezitters in de vorige eeuw daarnaast met de deelname in zogeheten landmaatschappijen en de oprichting van eigen hypotheekbanken in het Midden-Westen en langs de Stille Oceaan.

Hoewel het bedrijfsleven in de VS in de tweede helft van de vorige eeuw snel opbloeide, dateert de Nederlandse belangstelling voor Amerikaanse ondernemingen (anders dan spoorwegwaarden) pas van na 1900. Zo verscheen US Steel in 1901 op de Amsterdamse beurs, American Tel. & Tel. in 1904, en het warenhuis Sears Roebuck in 1906. Als gevolg van de Eerste Wereldoorlog nam de animo voor Amerikaanse fondsen tussen 1914 en 1924 overigens tijdelijk sterk af, om vervolgens weer explosief te stijgen, tot een totaal van ruim 1,5 miljard toenmalige dollars aan Nederlandse beleggingen in de VS pal voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog.

Daarbij komen echter nog de directe investeringen van Nederlandse bedrijven, met voorop het Nederlands-Britse Shell dat na 1907 in de VS een snelle expansie realiseerde. Zo liep de waarde van het Amerikaanse Shell-bezit op van 17,7 miljoen dollar in 1914, via 38,5 miljoen in 1918, naar 205 miljoen in 1922. In 1938 haalde het wereldwijd operende olieconcern liefst een kwart van zijn productie uit de VS. Ook Aku (kunstzijde-unie, het tegenwoordige Akzo-Nobel), Unilever en Philips begonnen hun opmars in het 'land van de ongekende mogelijkheden' in de eerste helft van de eeuw. Volgens door de econoom Bosch aangehaalde studies zou het kleine Nederland aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog met 860 miljoen dollar aan directe investeringen rond een zesde van de totale buitenlandse investeringen in de VS voor zijn rekening hebben genomen. En kwam Nederland daarmee op de derde plaats, achter Engeland en Canada.

Na de oorlog nam de investeringsstroom richting VS verder toe, met een duidelijke acceleratie vanaf de jaren zeventig. Waren het tot 1973 voornamelijk de vier grote Nederlandse multinationals die zich op het buitenlandse overnamepad manifesteerden, daarna werd een steeds bredere groep Nederlandse bedrijven in het buitenland actief, zoals ABN Amro (en haar voorlopers), Aegon, Ahold, BolsWessanen, Elsevier, Fortis, KBB, Nationale Nederlanden (ING), SHV, Stork en Vendex.

Veelal betrof het expansie in de VS. Volgens cijfers van de Nederlandsche Bank investeerde Nederland over de periode 1970 tot en met 1980 in totaal voor 39 miljard gulden in het buitenland. Daarvan ging 23 procent naar Engeland, 18 procent naar de VS, 13 procent naar België en Luxemburg, en maar 7 procent naar zowel Duitsland als Frankrijk. In Amerika was Nederland in 1981 met een marktaandeel van 22,5 procent de grootste buitenlandse investeerder.

Enkele jaren later, in 1987, had het totale Nederlandse bezit in het Amerikaanse bedrijfsleven een waarde van 47 miljard dollar. Dat was 11 miljard minder dan de Britse investeerders, maar 5 miljard meer dan de Japanse. Nederlandse bedrijfsonderdelen in de VS hadden dat jaar bovendien meer dan een kwart miljoen werknemers op de loonlijst.

Stroomversnelling

Gezien de recente miljardeninvesteringen is de al uit het eind van de 18de eeuw daterende fascinatie voor Amerika de laatste jaren mogelijk opnieuw in een stroomversnelling gekomen. Daarnaast komen dan dus nog de vele tientallen miljarden aan beleggingen in Amerikaanse effecten en onroerend goed, niet alleen van vermogende particulieren, maar vooral ook van institutionele beleggers als pensioenfondsen en verzekeraars.

Al langer wordt de vraag gesteld waarom de Nederlandse bedrijven en beleggers de decennia door zo gebiologeerd zijn geweest door Amerika. De econoom Bosch gaf in zijn studie van 1948 een veelheid van antwoorden die ook nu nog lijken op te gaan. Het komt er op neer dat de VS een door de taal gemakkelijk toegankelijk land zijn, met grote economische mogelijkheden, een stabiel politiek klimaat, een “zwakke sociale inslag” en een overheid die het particulier initiatief de ruimte laat.

Van niet minder groot belang, oordeelde Bosch, zijn echter 'geestelijke aspecten'. Uitgebreid zet hij zich hierbij af tegen de “roekeloosheid waarmee ons speculerend publiek zich in Amerikaanse effecten pleegt te steken”. En een andere schrijver instemmend citerend: “Het is een merkwaardig verschijnsel dat lieden die bij aankoop van sigaren of wijn elke gulden overwegen, bij aankoop van Amerikanen doen alsof honderden dollars in het geheel geen rol spelen.”

Speculatiezucht, het is van alle tijden. ING koopt Equitable, in de hoop met dit 'mooie bedrijf' zijn positie op de snel groeiende Amerikaanse verzekeringsmarkt te versterken. Maar de beleggers in Amsterdam doen er nog een schepje bovenop. Die ruiken meer geld. En omdat hun kooplust de koers opdrijft, stijgt de beurswaarde van ING die dag met ruim 5 miljard, veel meer dus dan de 4,3 miljard die Equitable volgens ING waard is...

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden