Amerika in de greep van ontvoeringen

Terwijl Groot-Brittannië rouwt om de vermoorde Holly en Jessica, is er in de Verenigde Staten grote onrust over een reeks ontvoeringen en moorden op jonge meisjes. Uit voorzorg wil president Bush nu dat Amerikaanse ouders het DNA en de vingerafdrukken van hun kind afnemen. Voor als het ondenkbare toch gebeurt.

Frank Kools

Californië had afgelopen dinsdag goed nieuws te vieren. De tienjarige Nicole Timmons, die kort tevoren was gekidnapt uit haar ouderlijk huis, was terecht. Ze werd vierhonderd kilometer verderop in de staat Nevada aangetroffen bij een 68-jarige man, die ooit op het meisje had gepast. Eindelijk een ontvoering die de politie had weten op te lossen.

Eindelijk, want eerder wist de politie niet op tijd de ontvoerder van de zevenjarige Daniëlle van Dam op te pakken. Zij werd begin februari 's nachts weggenomen uit haar slaapkamer in een Zuid-Californische stad. Na bijna een maand werd ze ontkleed en gewurgd teruggevonden. Een jury in San Diego veroordeelde eergisteren een vijftigjarige buurtgenoot voor haar ontvoering en moord. Hij kan de doodstraf krijgen.

Slecht liep het ook af bij de vijfjarige Samantha Runnion. Midden juli werd ze meegesleurd door een man terwijl ze met een vriendinnetje op straat bij haar huis aan het spelen was. De man had haar naar de auto gelokt met de vraag of zij hem niet wilde helpen zijn chihuahua-hondje te vinden.

De volgende dag werd Samantha's lijk gevonden in de bergen. Ook zij bleek aangerand en gewurgd.

Heel Californië rouwde. Het mortuarium werd overspoeld door bezoekers, die vaak uren gereden hadden om afscheid te kunnen nemen. De tv zond de begrafenis live uit.

Ontvoeringen bleven in het nieuws, nu ook in andere delen van de VS. Eind juli grepen twee mannen de zevenjarige Erica Pratt uit Philadelphia van straat mee en vroegen haar oma om losgeld. Haast tezelfdertijd verdween bij St.-Louis de zesjarige Casandra Williamson thuis uit de keuken toen haar vader even cornflakes ging halen. Erica Pratt ontkwam door zelf de tape door te knagen waarmee ze was vastgebonden. Casandra Williamson werd dood teruggevonden.

Echt heel Amerika leefde mee toen daarna in de eerste week van augustus, weer in Californië, twee tienermeisjes werden gekidnapt. Zij werden verkracht, maar wisten te ontsnappen. De politie schoot hun ontvoerder in een vuurgevecht dood. De sheriff mocht de toedracht komen uitleggen in de talkshow van Larry King op CNN. Zijn collega Geraldo riep uit dat de dodelijke politiekogel 'door God aangestuurd was'. Verscheidene media vroegen zich af waar deze 'epidemie' toch vandaan kwam. De twee meisjes gaven tv-interviews over wat hen overkomen was.

De ontvoeringen veroorzaakten zoveel onrust dat president Bush een toespraak inlaste op het Witte Huis. Terrorisme was niet de enige bedreiging voor Amerika, het kampte ook ,,met een golf van verschrikkelijk geweld door geschifte criminelen in onze eigen gemeenschappen''. Bush kondigde voor 24 september een nationale conferentie aan over alle vermiste en misbruikte kinderen. Hij presenteerde verder een gids met tips voor bezorgde ouders.

Kinderen bang maken lost niets op, leert de gids. Ouders moeten kinderen wel vertellen altijd op hun hoede te zijn als een vreemde hulp vraagt. Zeker als die het vanuit een auto doet. Maar zij moeten ook leren op hun eigen kracht te bouwen. ,,Ik ben sterk, slim en heb het recht om veilig te zijn'', dienen ouders hun kind bij te brengen.

Bush spoort ouders aan voorzorgsmaatregelen nemen: altijd een complete beschrijving van het uiterlijk van hun kind bewaren en elk halfjaar nieuwe foto's maken. Weet waar de medische gegevens van uw kind zijn, stelt de president, en vraag uw tandarts een kaart met de gebitsgegevens gereed te houden. Verder wil hij ook dat ouders de vingerafdrukken en een DNA-staal van hun kind paraat hebben.

Het thema van de vermiste en misbruikte kinderen heeft de afgelopen decennia in de VS met regelmaat prominent op de politieke agenda gestaan. In 1990 nam het Congres een wet aan die de politie verplicht om meteen werk te maken van elke vermissing. Een ouder wegsturen met de opdracht eerst de kennissenkring af te bellen of hun kind daar misschien is, mag niet. Alle aangiftes gaan meteen in een landelijk meldsysteem.

Er is ook een landelijke database aangelegd van iedereen die ooit voor zedenmisdrijven met kinderen is veroordeeld. Ouders hebben het recht om bij de politie na te vragen of er zo iemand in hun buurt woont. Daarnaast worden de namen van vermiste kinderen afgedrukt op pakken melk, op kaarten of in het openbaar vervoer.

Toch blijven de cijfers verontrustend, aldus het Witte Huis. Elk jaar worden ruim 250000 Amerikaanse kinderen ontvoerd. Veruit de meeste door hun eigen vader of moeder die na de scheiding het kind aan de voogdij van de ex-partner onttrekken. Wanneer een ouder zijn of haar kind te laat terugbrengt, wordt dat meegeteld in de statistieken.

58000 Kinderen worden elk jaar tegen hun zin vastgezet of meegenomen door een vreemdeling. Meestal niet ver, en evenmin voor lang. En in 99 procent van de gevallen keert het kind weer veilig thuis terug. Maar soms ook niet, zoals de recente gevallen laten zien. Bij zijn nationale conferentie van 24 september wil president Bush over nieuwe maatregelen brainstormen.

In Californië zijn sommigen al op de tips van het Witte Huis vooruitgelopen. De politie van Los Angeles zette begin augustus de deuren open voor ouders die een deugdelijke set vingerafdrukken en foto's van hun kinderen wilden hebben. In Salt Lake City deelde de politie 1500 DNA-opslagkits uit, waarin ouders een haarlok of een stuk nagel van hun kind kunnen bewaren. Als reactie op de ontvoering van de veertienjarige plaatsgenote Elizabeth Smart begin juni.

Enkele experts hebben deze initiatieven fel gehekeld. Wat heeft de politie aan amateuristisch afgenomen afdrukken of DNA, dat al heel snel vervuild raakt? Hoe helpt dat bij de opsporing? Het geeft ouders alleen maar een vals gevoel van veiligheid, stellen zij.

De aandacht voor de kidnappreventie leidt in de ogen van Barry Glassner, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Zuid-Californië, alleen maar af van reële gevaren die kinderen bedreigen, zoals het meerijden in een auto zonder gordel. ,,Als ouders zich ergens geen zorgen over zouden moeten maken, dan is het over kidnapping", zegt hij in The Los Angeles Times. Die kans daarop noemt hij verwaarloosbaar klein.

Maar het Centrum voor vermiste kinderen steunt al deze initiatieven wél. ,,De eerste uren na een ontvoering, als het spoor nog warm is, zijn heel belangrijk'', zo vertelt woordvoerster Tina Schwartz. ,,Hoe sneller de informatie beschikbaar is, des te groter de kans is dat je kind teruggevonden kan worden.'' Het centrum brengt een digitale identificatieset uit, zodat de ouders met alle gegevens op een compactdisc naar de politie kunnen.

,,Maar hoewel wij blij zijn met alle aandacht voor onze zaak, zien we er ook de gevaarlijke kanten van'', erkent Schwartz. ,,Ouders kunnen inderdaad onnodig bang gemaakt worden. Want gevallen zoals van Samantha Runnion, waarbij een kind door een volslagen vreemdeling wordt ontvoerd en vermoord, zijn heel zeldzaam. Er zijn er niet meer van dan honderd per jaar in de VS. Nog geen half procent van het totaal aantal moorden.'' De groep kinderen die door een ouder ontvoerd wordt, is veel groter. Dat dreigt uit beeld te raken, aldus Schwartz.

Van een recente golf gewelddadige ontvoeringen met een seksuele achtergrond is geen sprake. ,,Als er een trend is, dan daalt het aantal gevallen eerder dan dat het stijgt.'' De FBI spreekt zelf onomwonden van een daling.

Alle recente opschudding en onrust wijt Schwartz aan de media. ,,We hebben de hele tijd zulke gevallen als die in Californië. Maar normaal treden die niet buiten de grenzen van hun staat. De zaken Van Dam en Runnion kregen nu wel nationale aandacht, volgens mij, omdat er op dat moment geen groot andere nieuws was.'' Daarbij geholpen door de ouders, die de media als bondgenoot zien bij de opsporing.

Media-aandacht kan soms helpen bij het oplossen van een zaak, weet haar centrum uit onderzoek. In 31 procent van de zaken hielpen ze speurders door foto's te verspreiden. Bij zes procent liepen de media door hun fixatie voor één verdachte juist in de weg. En in 61 procent maakte het niet uit hoeveel aandacht de media aan een zaak schonken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden