Amerika en de vakantie van de geschiedenis

,,Bush en de zijnen hebben geposeerd voor Annie Leibovitz voor hun portretten van de macht; Bob Woodward is materiaal aan het verzamelen voor zijn verslag van de strijd tegen Bin Laden. De oorlog is afgelopen en gewonnen, zo schrijft deze week het Amerikaanse blad Newsweek. ,,Maar terwijl Washington zichzelf feliciteert -geheel terecht- voor de wijze waarop het met de gebeurtenissen na elf september is omgegaan, zou het zichzelf enkele harde vragen moeten stellen over de wijze waarop het met de gebeurtenissen vóór elf september is omgegaan.''

Newsweek maakt zelf een beginnetje en pleit juist CIA-baas George Tenett in zoverre vrij dat hij al in een eerder stadium Bin Laden had gebrandmerkt als de grootste directe bedreiging voor de VS. ,,Maar de regering heeft zich laten overrompelen. En erger nog, een groot deel van de voorbereidingen van al-Kaida vonden niet plaats diep in Afghanistan en Soedan, maar op plaatsen als Parijs, Hamburg en Boston.'' Dat niemand tot nu toe een grondig onderzoek heeft willen instellen naar de oorzaak van het Amerikaanse falen, komt volgens het blad omdat er niet slechts sprake is van een falen van de inlichtingendienst, maar, erger, van een politiek falen. ,,Niemand in het Witte Huis -noch onder George W. Bush noch onder Bill Clinton-had al-Kaida tot topprioriteit verheven. Onder Clinton waren China, Iran en Irak alledrie nummer één. Terrorisme was nummer drie. De republikeinen hadden kritiek op Clinton, vooral omdat hij niet fermer optrad tegen China, Iran en Irak.'' Elf september heeft de prioriteiten veranderd, maar de politieke conclusies moeten nog getrokken worden, meent het blad.

Ook de Britse Economist gaat over dé verandering. In zijn rapportage over 'de stemming van Amerika', beschrijft het weekblad hoe Amerika weer terug lijkt te keren naar 'normaal'. Hoe zit het dan met die alom voorspelde veranderingen?

Elf september, zo citeert de Economist de columnist Charles Krauthammer, beëindigde een decenniumlange 'vakantie van de geschiedenis', waarin de krantenkoppen werden bepaald door O.J.Simpson, Monica Lewinsky en Gary Condit (en, opdat de Britten zich niet gepasseerd voelen, prinses Diana). De nieuwe ernst heeft de mensen opgeschrikt uit die fantasie. Elf september heeft ook de karakteristieken van de jaren negentig aangetast. Toen telden zakendoen, technologie en communicatie. Politiek telde niet. Lokale affaires waren belangrijker dan landelijke. Bill Gates was een held, maar overheidsdienaren, vanaf de president tot de lagere niveaus, waren de boosdoeners, of bijna. Deze kenmerken gingen samen met vrede en welvaart. De welvaart liep al voor elf september ten einde. De vrede eindigde die dag. En daar kwam de persoonlijke onzekerheid bij. Volgens de Economist zijn de gevolgen verstrekkend, met als belangrijkste verandering dat de politiek er weer toe doet, de mensen zich weer tot de overheid wenden voor bescherming. De statistieken staven die stelling. Was in de jaren negentig het vertrouwen van de burger in de overheid gedaald naar 20 procent, na de elfde september steeg dat vertrouwen in één klap naar 60 procent.

Voor de Economist is het geen uitgemaakte zaak dat deze veranderingen zullen beklijven. Net zo goed als nu blijkt dat zekere verwachtingen over het na-elf-september-tijdperk niet zijn uitgekomen. De economische doemscenario's zijn uitgebleven. En de regering-Bush toont geen neigingen tot een nieuw multilateraal buitenlands beleid. Zelfs de oorlog was een Amerikaanse oorlog (met een beetje Britse hulp). Het zit de Economist niet lekker. De Amerikanen moeten toch ook ontdekt hebben dat zij de wereld niet links kunnen laten liggen, oppert het blad, eerder hoopvol dan feitelijk. De conclusie: het zal van George Bush afhangen of hij de terreuraanslagen weet aan te grijpen om een historische omslag teweeg te brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden