Amerika BV

In een ongeveer prehistorisch boekje uit 1968, 'Amerika in termijnen' waarin een piepjonge Abram de Swaan verslag doet van zijn impressies van Amerika lees ik: 'Politiek in de Verenigde Staten is wezenlijk profaan, in Europa in oorsprong heilig.' En iets verderop: 'In Amerika regelt ieder zijn eigen zaken en de staat regelt er de zaken van alleman. Dat is althans de bedoeling. Daarmee is de politiek profaan, de politicus een publieke zakenman, geen staatsman.'

Interessant met nu Donald Trump aan het roer, de zakenmagnaat die Amerika als een soort bedrijf wil runnen: dit gaan we bouwen, dit halen we neer, deze mensen willen we niet. Je zou bijna wensen dat hij zijn bedrijven niet van de hand deed, zodat hij zijn hobby daar tenminste kan uitleven maar nee: Amerika BV.

Ik ben gefascineerd door die neiging van het belangrijkste land ter wereld om te vallen voor profaan succes. Willen de Democraten nog wel eens een heus politiek beest (Clinton, Obama) verkiezen, de Republikeinen zijn dol op sterren en geslaagde burgers, Reagan, Trump; Schwarzenegger is er ook een voorbeeld van. Een roman die dit verschijnsel angstaanjagend in beeld brengt is 'Het complot tegen Amerika' van Philip Roth, over een Verenigde Staten waar in 1940 niet Roosevelt maar vliegenier en volksheld Charles Lindbergh aan het bewind komt. Lindbergh was een antisemiet, althans dat werd beweerd, en Roth beschrijft zijn angst als jongetje dat ook in Amerika een soort naziwetten van kracht worden.

Nu is Trump helemaal geen antisemiet, integendeel, misschien is hij wel een filosemiet wat natuurlijk precies hetzelfde is, maar hij is wel, net als al die andere populistische leiders, een anti-islamist, en zijn maatregelen ruiken naar het boek van Roth. Roth zet een hysterische en egocentrische, isolationistische wereldmacht neer waarin de dreiging van allerlei discriminatie en racisme vooral in de lucht blijft hangen, net zoals nu onder Trump. Vader Roth wordt min of meer opgedragen om in het kader van een assimilatieplan naar het platteland, Kentucky, te verhuizen, de FBI onderzoekt of de Joden geen communistische sympathieën koesteren, er ontstaan anti-Joodse clubjes zoals de 'Bund', er vinden wat relletjes plaats, en zelfs worden er Joden gelyncht.

Tot een totale dictatuur komt het echter niet en dat is ook het enige geruststellende aan die roman en hopelijk ook aan Trumps bewind, het is een nachtmerrie waaruit je kunt ontwaken. Maar wie wil lezen hoe de mens zijn adem inhoudt bij een populistisch bewind in het belangrijkste land ter wereld kan bij Roth terecht.

Trump zelf zal het wel niet gelezen hebben, hij lijkt me niet zo'n lezer, zeker niet van progressieve schrijvers. Toen Roths roman uitkwam, in 2004, hadden we George W. Bush, en las men in Roths roman verwijzingen naar diens xenofobe maatregelen. Misschien moeten we inzien dat Amerika om de zoveel jaar wordt gedomineerd door angst, voor de Joden, voor de Sovjets, voor de Mexicanen, voor de islamieten. Een soort akelige seizoenskwaal zeg maar.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden