Amerika bevecht geweld met kleine scholen VERNIEUWING

Is er nog hoop voor het onderwijs, wanneer kinderen met wapens op zak lopen? In Amerikaanse binnensteden is onbezorgd naar school gaan er niet meer bij. Ook thuis is er vaak niemand die naar de leerlingen omziet. Kun je in zo'n situatie nog verwachten dat ze zich met onderwijs bezig houden? Sommigen scholen zeggen van wel, en laten zien dat het kan.

Beklim de hoge stoep van Monroe-Highschool, een statig gebouw voor ruim 2000 leerlingen in de New Yorkse wijk The Bronx. De bewakers laten niemand zomaar door. Iedereen wordt met een metaaldetector doorzocht. Afspraken worden geverifieerd. Tassen gaan op de band alsof iedereen in een vliegtuig stapt. Een adjunct-directeur bladert mistroostig door een stapel rapporten, van leerlingen die nog nauwelijks kunnen lezen, of die niet meer komen opdagen, of van wie niemand iets weet.

Een kind dat een wapen in handen krijgt, verandert. Eerst was het machteloos en mislukt, maar met een wapen stelt een kansloos kind op slag iets voor. De adjunct-directeur wijst naar het bordes. Een maand geleden is daar nog een leerling doodgeschoten. Lang hebben de leraren voor het onderwijs gevochten, maar nu is de strijd verloren. Binnenkort wordt Monroe High gesloten.

Elkaar kennen

Maar niet alle scholen falen. Zo is er Central Park East in Harlem, een schooltje van 475 leerlingen. Met opzet is deze school klein. Er is geen bel die elk uur een nieuwe les aankondigt. Een klein aantal leraren is verantwoordelijk voor een vaste groep leerlingen. Zo kunnen ze elkaar goed leren kennen. Op grote scholen gaat het toe zoals in een kazerne, vinden ze op Central Park East. Op een kleine school voelen leerlingen zich serieus genomen. De school is voor veel leerlingen de enige veilige plek in hun bestaan. Wapencontrole is er niet nodig.

Menige mammoetschool - 2000 leerlingen of meer - in New York is de afgelopen tijd gesloten. Daar zijn vijftig kleine scholen à la Central Park East voor in de plaats gekomen. Deze scholen zijn lid van de Coalition of Essential Schools, een beweging voor onderwijsvernieuwing die zich richt op de public highschools in de VS. De essential schools proberen negen beginselen in de praktijk te brengen. Een leraar moet de leerlingen goed kennen. Niet alleen om een sfeer van vertrouwen te creëren, ook om goed te kunnen onderwijzen. Verder moet het systeem van roosters, vakken en normeringen wijken voor de oorspronkelijke bedoelingen van het onderwijs: leerlingen moeten zinnig leren denken.

Inspirator en voorzitter van de Coalition is professor Ted Sizer, verbonden aan de Brown University in Providence. Hij publiceerde in 1984 een studie, 'Horaces compromise', die veel reacties losmaakte. Zijn boek vertelt het verhaal van Horace, een leraar Engels. Schrijven vindt hij een belangrijk onderdeel, maar hij heeft te veel leerlingen om hen voldoende te begeleiden. Daarom geeft hij wat minder opdrachten dan in feite nodig is. Niettemin eindigt Horace met een stapel correctiewerk. Intussen weet hij dat een leerling niet genoeg oefening krijgt om werkelijk te leren schrijven. Sizer begrijpt dit dilemma. Zijn conclusie is dat een leraar in totaal niet meer dan tachtig leerlingen zou moeten hebben.

Elitair

Veel leraren reageerden op deze studie. “Ik ben Horace”, zeiden ze, “hoe veranderen we de situatie?” Zo is de Coalition ontstaan, als beweging van leraren en scholen zèlf. Met een achterban van 700 scholen in 37 staten is de Coalition zeer prominent aanwezig onder de onderwijsvernieuwers in de VS.

Onmiskenbaar weerklinkt de praktijk van peperdure privéscholen in de filosofie van Sizer. Jarenlang was hij het hoofd van Philips Andover in Massachusetts, de school die George Bush bezocht. Op bescheiden schaal gaf deze school beurzen aan kinderen uit achterstandssituaties. Sizer zag hoe zij op Andover opbloeiden. Dat bracht hem tot de overtuiging dat een goeie school ook in een achterstandswijk kan staan.

Is openbaar onderwijs volgens de negen principes wel te betalen? De Coalition onderkent dat er extra geld moet komen. Maar meer dan tien procent extra is niet nodig, zegt men. Veel van het benodigde geld is te halen bij een uit de voegen gegroeide bureaucratie.

Geld of geen geld, dat het onderwijs moet veranderen is zonneklaar. Het Amerikaanse bedrijfsleven en de overheid zijn zich er goed van bewust dat men met de huidige gegevens de 21ste eeuw niet in kan: van de 191 miljoen Amerikaanse volwassenen weet bijna de helft niet hoe je een cheque invult. Een gedeelte daarvan heeft keurig een highschool diploma gehaald, maar wat stelt dat nog voor? Elke morgen hebben 130.000 kinderen behalve boeken en schriften ook een vuurwapen bij zich. Tegenwoordig is de kans groter dat een zwarte jongen in de gevangenis eindigt, dan dat hij naar college gaat.

Dat kan niet zo blijven, is in de VS sterk het gevoelen. Onderwijsvernieuwing is tegenwoordig big business. Sponsors zijn bereid om in experimenten te investeren. Mediamagnaat Walter Annenberg schonk een miljard gulden aan het openbaar onderwijs. Het meeste was voor de Coalition.

Hamlet

De leerlingen op Central Park East hebben Hamlet van Shakespeare uit hun tas gehaald. Het klassegesprek gaat over de vraag wat een goede bewijsvoering is voor moord. Het kader voor deze lessenserie is de vraag wat recht is en of je je recht altijd bij de rechter kunt halen. Deze vraag wordt tijdens de lessen, die twee uur duren, vanuit diverse vakgebieden bestudeerd. Er heerst een gezellige sfeer. Een aardige, veelzijdige leraar met duidelijke regels. “Goed onderwijs staat of valt met de kwaliteit van leerkrachten”, zegt Sizer. “Maar die kwaliteit komt niet genoeg uit de verf als ze hun leerlingen onvoldoende kennen”.

In Nederland - waar minister Ritzen onvermoeibaar herhaalt dat goed onderwijs staat of valt met de kwaliteit van de docent - waart een fusiegolf door het voortgezet onderwijs. Ritzen verdedigt de grote scholengemeenschap, met het argument dat deze meer kan bieden. Neem vioolles: een grote school kan zoiets veel eerder als keuzevak bieden. In Amerika zijn de scholen net supermarkten; er is een veelheid van vakken in de aanbieding. Maar een mammoetschool, die veel te koop heeft maar leerlingen niet werkelijk voor zich weet te winnen, is op haar retour.

Jacquelien Bos is docente onderwijskunde aan Hogeschool Windesheim in Zwolle. Het afgelopen jaar was zij gast-onderzoekster aan de Brown University in Providence.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden