'American Honey' is liefdevol portret van buitenbeentjes

Sasha Lane in ‘American Honey’. De actrice - tot voor kort werkzaam in een tacotent - speelt moeiteloos een gevoelige, onverschrokken jonge vrouw, die voor het eerst in haar leven durft te dromen.Beeld RV

Outsiders spelen vaak een hoofdrol in de films van Andrea Arnold. Zo ook in ‘American Honey’, die vandaag in première gaat.

Regisseur Andrea Arnold (55) speelde zich de afgelopen jaren in de kijker met felrealistische portretten van de Engelse working class. Met haar mysterieuze debuutfilm ‘Red Road’ - waarin ze de gangen volgde van een vrouwelijke bewakingsbeambte - belandde ze tien jaar geleden meteen in de hoofdcompetitie van het Filmfestival van Cannes. Als een van de weinige vrouwelijke regisseurs wist ze zich in die eregalerij te handhaven. Ze won zelfs drie keer op rij de Juryprijs, met ‘Red Road’, ‘Fish Tank’ en ook met haar eerste Amerikaanse avontuur ‘American Honey’.

Zoals veel Europese filmmakers voor haar (denk aan Wim Wenders, Paolo Sorrentino en Bruno Dumont) toog Arnold naar de Verenigde Staten om een roadmovie te maken, en zich te laven aan het mythische landschap van de Midwest. Toch verschilt ‘American Honey’ nauwelijks van haar Engelse werk. Opnieuw concentreert ze zich op outsiders, op de rauwe onderkant, en de effecten van ontworteling. Haar hele oeuvre is ervan doordrongen.

Waren het in ‘Red Road’ de mysterieuze, seksuele escapades van een vrouwelijke bewakingsbeambte, in ‘Fish Tank’ stelde ze scherp op een energiek en onrustig tienermeisje dat door de wanorde thuis leek te ontsporen. En zo was het ook geen wonder dat ze zich in haar fantastische Emily Brontë-verfilming ‘Wuthering Heights’ schaarde aan de zijde van de arme Heathcliff, de vreemdeling, de buitenstaander.

Arnold, een rossige, bleke verschijning, groeide zelf op in die Britse working class. Haar moeder was zestien toen ze haar kreeg, haar vader zeventien. Een leven samen zat er niet in, en na wat omzwervingen kwam ze als jonge schoolverlater bij de televisie terecht. In de jaren zeventig danste ze in het BBC-programma ‘Top of the Pops’ (te vergelijken met Avro’s Toppop). Ze kreeg emplooi als actrice en presentatrice, maar erg gemakkelijk voelde ze zich niet voor de camera. Ze wilde zelf filmen, volgde een regieopleiding in Los Angeles, en viel met een reeks korte films in de prijzen.

“Ik film wat ik ken”, zei Arnold in interviews. Haar voorkeur voor ongetrainde en ongepolijste hoofdrolspelers heeft zeker met haar eigen achtergrond te maken. De jonge heldinnen van ‘Fish Tank’ en ‘American Honey’ plukte ze respectievelijk van het treinstation en van het strand.

Het wil niet zeggen dat haar drama’s alleen maar sociaal-realistisch zijn geïnspireerd. Juist haar stilering is vaak zo sterk. Het is een soort lyrisch realisme waarin ze complexe gevoelens en gedachten uitwerkt. “Ik ben geïnteresseerd in de verschillende emotionele fases waarin mensen verkeren”, zei Arnold eerder in deze krant.

Welk boek er op haar nachtkastje ligt? ‘Sculpting in Time’ van Andrei Tarkovsi. Van hem leerde ze emoties niet uit te spreken, maar te laten zien en voelen.

Recensie: Een film die je naar Amerika laat kijken alsof je het nooit eerder zag

American Honey
Regie: Andrea Arnold

Sasha Lane in American HoneyBeeld RV

Een aantal jaren geleden deed de Britse regisseuse Andrea Arnold iets impulsiefs: na een bezoek aan een Amerikaans filmfestival ter promotie van haar film ‘Wuthering Heights’ stapte ze niet in het vliegtuig terug naar huis. Ze huurde een auto en begon aan een roadtrip. Het was de eerste van een serie Amerikaanse reizen: door de schitterende leegte van de Midwest, over eindeloze snelwegen, langs immense winkelcentra, armzalige motels en sjieke buitenwijken. Haar observaties komen samen in ‘American Honey’, een sociaal geëngageerd, poëtisch, hard én liefdevol portret van een groepje jonge maatschappelijke buitenbeentjes.

De film opent met een wrange scène: de achttienjarige Star (Sasha Lane) rommelt met twee kleine kinderen in de container van een supermarkt, op zoek naar eten. Een kip-over-datum is een trofee voor het drietal. Even later ontvlucht Star dit povere bestaan. Ze sluit zich aan bij een groepje jonge twintigers die in een minibusje door het land trekken om langs de deuren tijdschrift-abonnementen te verkopen. Een eigenaardig businessmodel, waarmee ze blijkbaar hun benzine, overnachtingen, goedkoop eten en wiet kunnen betalen - onder de straffe leiding van zakenvrouw Krystal (Elvis’ kleindochter Riley Keough).

Regisseuse Arnold, die in eigen land sociale drama’s als ‘Fish Tank’ maakte, reisde anderhalve maand door de Verenigde Staten met een groep grotendeels onervaren acteurs - en een vliegende eekhoorn - en heeft via de beweeglijke camera oog voor van alles. Voor piercings, zware tatoeages en heel korte broekjes, voor de kameraadschap en meezing-momenten die in een volgestouwd busje vanzelf ontstaan. Voor aan lager wal geraakte gezinnetjes die permanent in treurige motels wonen, voor zonsondergangen, weidebloemetjes en insecten op een grasspriet. Voor de verwondering die het reizen losmaakt bij deze jonge sociaal ontwortelden. Ze wanen zich vrij, onafhankelijk en ‘bovenop de wereld’. Als toeschouwer zie je eerder wanhoop en uitzichtloosheid.

Bovenal heeft Arnold oog voor haar formidabele debutante Lane, een Texaanse met rastavlechten en jongemeisjes-ogen en tot voor kort werkzaam in een tacotent. Schijnbaar moeiteloos speelt ze een weerbarstige en gevoelige, onverschrokken en kwetsbare jonge vrouw. Voor haar grillige romance met Jake (Shia Labeouf met lange vlecht in een leuke rol als rebel without a cause) betaalt Star een prijs. Maar ze lijkt voor het eerst in haar leven te durven dromen.

‘American Honey’ is een film die je naar de Verenigde Staten laat kijken alsof je het niet eerder hebt gezien. Je komt geen cliché tegen, maar wel al die tegenstellingen die van het land zo’n oneindig fascinerend filmdecor maken. Zelfingenomen cowboys, verborgen armoede, nuffige villabewoners en prachtige landschappen, begeleid door een drukke, hedendaagse popsoundtrack. En een meisje dat op heel eigen wijze haar Amerikaanse droom najaagt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden