Ambitieuze voorzitter van organisatie in crisis

Op 1 januari wordt Nederland voorzitter van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Den Haag is ambitieus, maar staat voor een lastige klus. De organisatie zit in een politieke crisis.

AMSTERDAM - Illegale handel van mensen, wapens en drugs: dat wordt het thema dat Nederland komend jaar als voorzitter van de OVSE op de agenda wil krijgen. Ook hopen ze op het ministerie van buitenlandse zaken in Den Haag een bijdrage te leveren aan de oplossing van een zogenoemd 'bevroren conflict' in Oost-Europa: Transdnjestrië, Zuid-Ossetië en Abchazië of Nagorno-Karabach.

De gedachten gaan vooral uit naar Transdnjestrië. Omdat daar eerder dit jaar enige vooruitgang in de onderhandelingen leek te zitten.

Op 1 januari wordt Nederland een jaar lang Chairman-in-Office, zoals het binnen de club wordt genoemd: voorzitter van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Na Portugal, en voor Bulgarije, dat het stokje op 1 januari 2004, weer overneemt.

De verwachtingen zijn hooggespannen. Op het departement, en niet alleen daar: Nederland gold altijd al als een voortrekker binnen de OVSE. Zo was de instelling van de 'HCNM', de Hoge Commissaris inzake Nationale Minderheden, in 1992, een Nederlands initiatief. En de eerste HCNM-commissaris, die waar nodig bemiddelt tussen OVSE-lidstaten en hun minderheden, was ook al een Nederlander: Max van der Stoel.

Maar het voorzitterschap wordt een lastige klus, zegt Edwin Bakker, onderzoeker aan het Centrum voor Internationale Conflictanalyse in Nijmegen. De OVSE zit namelijk in een politieke crisis.

De OVSE richt zich, heel kort gezegd, op het voorkómen van conflicten in de lidstaten. Op het beheersen daarvan. Of, als het toch uit de hand loopt, op de wederopbouw van de democratie en de rechtsstaat na een conflict. De Hoge Commissaris speelt daarbij een belangrijke rol, net als de zogenoemde veldactiviteiten van de organisatie: fact finding-missies bij verkiezingen en permanente missies, die lidstaten bijvoorbeeld bijstaan bij de opbouw van een rechtsstaat in de fase daarna.

Dat is prima werk, maar Rusland en andere voormalige sovjetrepublieken vinden dat de OVSE te veel de nadruk legt op mensenrechten en andere humanitaire kwesties, zegt Bakker. Bovendien opereert de OVSE, die zich uitstrekt van Vancouver tot Vladivostok, ook in geografisch opzicht te beperkt, vindt Moskou. De missies concentreren zich op de voormalige Sovjet-Unie en de Balkan.

Die bezwaren zijn niet geheel uit de lucht gegrepen, zegt Bakker. Bovendien klagen de Russen dat ze een ondergeschikte positie innemen binnen de OVSE. Ook dat klopt wel een beetje, aldus de onderzoeker.

Rusland meer bij de OVSE betrekken, dat is de belangrijkste taak voor het Nederlandse voorzitterschap, vindt Bakker. En daarnaast: stroomlijning van de organisatie.

Volgens Bakker is het belangrijk begrip te tonen voor de Russische grieven. Hij pleit, om te beginnen, voor meer evenwicht tussen het opgeheven vingertje op het terrein van de mensenrechten en samenwerking op economisch gebied. Maar ook zou de OVSE ontwikkelingen op het gebied van de rechtsstaat -bijvoorbeeld rond discriminatie en de strijd tegen terrorisme- in westerse landen net zo kritisch moeten volgen als in landen achter het voormalige IJzeren Gordijn.

In Den Haag zegt een woordvoerster van het ministerie van buitenlandse zaken dat illegale handel juist met de houding van Rusland tegenover de OVSE in gedachten is gekozen. Trafficking, zoals de internationale term luidt, is immers een onderwerp waar alle lidstaten mee te maken hebben. Bij vrouwenhandel bijvoorbeeld komen de jonge vrouwen en meisjes uit landen als Roemenië en Bulgarije. Albanië, Joegoslavië en Kosovo zijn doorvoerlanden. En onder andere Nederland is de bestemming.

Illegale handel is, kortom, een grensoverschijdend probleem dat de rechtsstaat in vrijwel alle OVSE-lidstaten ondermijnt. En waarbij je, zegt de woordvoerster, alle lidstaten van de OVSE op voet van gelijkwaardigheid kunt betrekken: Rusland maar óók de Verenigde Staten, die de organisatie alleen maar zien staan als het ze uitkomt. Alleen met steun van die twee landen immers kun je het Nederlandse voorzitterschap van de OVSE tot een succes maken, is de realistische inschatting in Den Haag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden