Ambitieus politiek drama

Balibo gaat over de moord op vijf jonge Australische journalisten op Oost-Timor, in 1975. (Trouw)

Regie: Robert Connolly. Met Anthony LaPaglia, Oscar Isaac en Bea Viegas. In 2 bioscopen.

’Balibo’ was eerder dit jaar te zien op het mensenrechtenfestival Movies that Matter. In het heftige politieke drama draait het om de moordpartijen die in 1975 op Oost-Timor plaatsvonden, op het moment dat Portugal na 273 jaar koloniale overheersing zijn handen van het eilandje aftrok, en het Indonesische leger binnenmarcheerde. West-Timor was al van Indonesië. Oost-Timor, met zijn rijkdom aan gas en olie, moest dat ook worden.

In de film zien we hoe op 16 oktober 1975 vijf jonge journalisten van Australische tv-stations in de Oost-Timorese stad Balibo worden vermoord door Indonesische soldaten. Hun lijken worden verbrand, samen met de filmopnamen die de reporters kort daarvoor hebben gemaakt van het Indonesische leger.

Op verzoek van José Ramos-Horta (tegenwoordig president van Oost-Timor) ging de Australische journalist Roger East het vermiste vijftal zoeken. East werd op 8 december vermoord, een dag na de bloedige Indonesische overname, in de Oost-Timorese hoofdstad Dili.

Punt is dat de moord op de westerse journalisten door Indonesië altijd is ontkend, en door Australië altijd terzijde geschoven. De officiële lezing is dat de journalisten in de hitte van de strijd om Oost-Timor zijn gedood, niet expres, maar per ongeluk.

Getuigenverklaringen, vastgelegd door de Commissie van Waarheid en Verzoening, wijzen op executies die in koelen bloede door Indonesische soldaten zijn uitgevoerd. Op die verklaringen beroepen de filmmakers zich, zoals ook op het boek ’Cover-Up: The Inside Story of the Balibo Five’ (2001) van de Australische journaliste Jill Jolliffe, die het vijftal kende.

De Australische regisseur Robert Connolly heeft nogal wat historische en politieke achtergronden te verwerken, maar door het perspectief te kiezen van de Australische journalist Roger East (Anthony LaPaglia) die op onderzoek uit gaat, speur je al snel met hem mee. Beelden van de vijf journalisten – allemaal twintigers met wollige seventies bakkebaarden – dwarrelen daarbij als flashbacks door het verhaal. Die opnamen zijn wat schokkeriger, de kleuren meer verzadigd, alsof het echt documentaire beelden uit het midden van de jaren zeventig zijn. De film heeft daarbij nog een derde laag, een raamvertelling, waarin een vrouwelijke getuige van de moord op Roger East optreedt.

’Balibo’ heeft als politiek drama een opvallend ambitieuze structuur. Resultaat van de vele lijntjes is wel, dat de betrokkenheid met de verschillende karakters wat op de achtergrond raakt. Het is alsof de filmmakers dat zelf ook beseffen, en ter compensatie extra melodramatisch eindigen. De executies van willekeurige burgers zijn al vreselijk, maar dan moet het ook nog in slow motion, op klassieke muziek, inzoemend op een kind met een traan.

Ergens wringt het ook dat de dood van een handvol westerse journalisten zo centraal staat. Tijdens het bloedige Indonesische bewind op Oost-Timor (1975-1999) werden naar schatting 183.000 Oost-Timorezen gedood. Wat voor de filmmakers pleit is dat ze zich van die aandacht voor de paar westerlingen bewust zijn. Ze nemen het halverwege als strijdpunt op in het verhaal.

Op het Movies that Matter festival in maart was vanwege ’Balibo’ hernieuwde aandacht voor de Nederlandse journalist Sander Thoenes die in 1999 op Oost-Timor werd gedood, bij de uittocht van de Indonesiërs. Ook in dit geval weigert het OM in Indonesië de daders berecht te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden