Amazon komt toch niet naar New York. Het is de vraag of de stad daar rouwig om moet zijn

Demonstranten protesteerden deze maand nog tegen de komst van Amazon naar New York. Beeld REUTERS

New York likt de wonden na het afblazen van een grote investering door Amazon. Maar het is de vraag of de stad er zo rouwig om moet zijn. Het is twijfelachtig of de economie van een stad geholpen is wanneer bedrijven worden gelokt met allerlei voordeeltjes.

Bij Amazon zijn ze de mislukte vrijerij met New York vermoedelijk alweer bijna vergeten. Maar de stad, die drie miljard dollar over had om een kantoor van de internetwinkel te lokken, likt zijn politieke wonden nog. En de gouverneur van de gelijknamige staat, die vorig jaar nog grapte dat hij als het moest als Amazon Cuomo door het leven zou gaan, is boos op de stad.

Waar ging het fout met de komst van Amazon? Of ging het eigenlijk wel fout? “Ik vond het een raadselachtige zet van ze”, zegt Amihal Glazer, hoogleraar economie aan de Universiteit van Californië in Irvine.

Het gedrang rond Amazon begon in september 2017, toen het bedrijf een landelijke wedstrijd uitschreef. Voor een ‘tweede hoofdkantoor’, naast dat in Seattle aan de westkust, zocht het een goede locatie. Daar zou vijf miljard dollar worden geïnvesteerd, 50.000 uitstekend betalende banen zou het opleveren. De winnende plaats moest in een stadsregio liggen met minstens een miljoen inwoners, een internationale luchthaven, prima onderwijsinstellingen en goed openbaar vervoer. En bij de beslissing zou zwaar meetellen wat voor bijdrage de lokale overheid zou leveren, in de vorm van grond, verhuisvergoedingen en belastingbesparing.

Steden en staten overal in de VS kwamen in actie. Dat met die voornaam van gouverneur Mario Cuomo mag dan een grapje zijn geweest, de stad Stonecrest, bij Atlanta, bood serieus aan van het stuk grond waar Amazon zou moeten komen een aparte ‘gemeente Amazon’ te maken.

In januari 2018 bleek het bedrijf van de 238 inzendingen er 20 serieus genoeg te nemen om onderhandelingen te openen. In november kwam de uitslag, en met een verrassende koerswijziging: het tweede hoofdkantoor werd verdeeld over twee winnaars, Crystal City in Virginia, vlak bij Washington DC, en Long Island City, in de New Yorkse deelgemeente Queens. Op 14 februari volgde een zo mogelijk nog verrassender mededeling: de vestiging in New York was van de baan. Maar die in Virginia werd niet groter. Over een zoektocht naar een alternatieve plek is sindsdien van de internetgigant niets meer vernomen.

Wat Amazon kopschuw maakte voor New York, zei het bedrijf, was de lokale tegenstand. “Een aantal politici van de staat en de stad heeft duidelijk gemaakt dat ze tegen onze aanwezigheid zijn en niet met ons willen werken aan het soort relatie die nodig is om verder te kunnen”, aldus de officiële verklaring.

Alexandria Ocasio-Cortez Beeld AP

Onbetaalbaar

De bezwaren kwamen van verschillende kanten. Bewoners vreesden dat al die goedverdienende werknemers in de buurt van het kantoor zouden willen wonen, en de wijk onbetaalbaar maken. Vakbonden vonden dat je niet de rode loper moest uitleggen voor een bedrijf dat zijn medewerkers volgens hen slecht betaalt en niet door een bond laat vertegenwoordigen.

Ze werden aangemoedigd door Alexandria Ocasio-Cortez, het kersverse socialistische lid van het Huis van Afgevaardigden uit New York, die fulmineerde tegen de drie miljard dollar aan belastingverlichting die Amazon in totaal zou krijgen van de stad en de staat, en alle andere tegemoetkomingen aan het succesvolle bedrijf: “Wordt het niet immoreel als we een helikopter-landingsplaats aanleggen voor (Amazon-eigenaar, red.) Jeff Bezos terwijl we het grootste aantal daklozen hebben in New York City?”

Opvallend genoeg is AOC, zoals ze onderhand bekendstaat, niet het Congreslid dat Long Island City vertegenwoordigt. Dat is Carolyn Maloney, ook een Democraat, die haar oren niet kon geloven: “Ik ben ook progressief, maar wel pragmatisch”, zei ze in het politieke praatprogramma Meet the Press. “Vroeger protesteerden we tegen oorlog, nu tegen banen.”

Ook gouverneur Cuomo is boos op AOC en de linkervleugel van zijn eigen Democratische partij. “We zijn oppervlakkig geworden”, zei hij in een radio-interview. Per saldo zou Amazon ons juist 27 miljard dollar hebben opgeleverd. Niemand begrijpt meer hoe je een economie runt. Meer onderwijs, meer zorg, waar denken ze dat het geld vandaan komt?”

Burgemeester Bill de Blasio van New York, met wie hij samen de deal met Amazon sloot, toonde na het afketsen ervan juist sympathie voor de protesten en gaf Amazon de schuld: “Hier probeert de één procent zijn wil op te leggen aan alle anderen, terwijl we een heel redelijk akkoord met ze hadden.”

Een anti-Amazondemonstratie in Long Island in november. Beeld AP

Niet zo simpel

Maar volgens econoom Amihal Glazer hoeven Cuomo en De Blasio zich helemaal niet druk te maken over wiens schuld het is. Want het is helemaal niet zeker dat de werkgelegenheid in New York en de belastinginkomsten erop vooruit gaan als een bedrijf van het formaat van Amazon zich er vestigt. “Wel als het bedrijf al die 25.000 werknemers meebrengt. Maar als ze uit New York moeten komen, nemen ze dus ergens anders in de stad ontslag. Die bedrijven moeten dan weer nieuwe werknemers vinden – en ze meer betalen om de concurrentie met Amazon aan te kunnen. Misschien vindt een bedrijf als telefoonmaatschappij Verizon het personeel in New York dan opeens te duur, en vertrekt het.”

Een stad wappert met bankbiljetten, een bedrijf komt zich vestigen en iedereen wint – zo simpel is het dus gewoon niet, legt Glazer uit. Om te beginnen blijkt uit diverse onderzoeken dat al die lokkertjes bedrijven vaak helemaal niet echt lokken: ze zouden toch wel zijn gekomen. Hij zelf vergeleek steden die in de jaren tachtig actief wierven en steden die dat niet deden. Inmiddels heeft de eerste groep niet meer inkomsten uit belastingen dan de tweede. En de bedrijven die zich vestigden dankzij een voorkeursbehandeling blijken dertig jaar later relatief zelfs iets vaker dicht te zijn gegaan. Mogelijk komt dat, denkt Glazer, doordat de lokkertjes sommige bedrijven verleiden tot een beslissing die zakelijk gezien niet de beste is. Ze moeten met die beslissing vaak ook ongezond haast maken, omdat de lokale politici die het aanbod doen na een verkiezing weer weg kunnen zijn.

En die politici zijn zelf ook niet zo verstandig bezig als ze wel denken, zegt Glazer. Want bedrijven die worden ingepalmd met dure maatregelen, komen vaak hun beloften niet na, zegt Glazer. In 2015 kreeg Boston gedaan dat General Electric zijn hoofdkantoor zou verhuizen van uit Connecticut. De stad beloofde een belastingvermindering van 25 miljoen dollar, wat neerkomt op z’n 110.000 dollar per verhuiskilometer. Twee weken geleden maakte het bedrijf bekend dat het daar toch maar geen nieuw kantoor voor gaat bouwen. Er komen slechts 250 banen naar de stad, geen 800.

Geheime afspraken

Hoe vaak steden dat soort teleurstellingen te verwerken krijgen, is echter moeilijk na te gaan. Vaak zijn de overeenkomsten waarmee bedrijven over de streep worden getrokken, en de latere aanpassingen, geheim. Dat was ook in New York het geval: veel details bleven vertrouwelijk. Er werd zelfs afgesproken dat wanneer journalisten documenten erover zouden opvragen, Amazon zou worden ingeseind. Zodat het bedrijf gebruik zou kunnen maken van zijn recht op bezwaar daartegen.

Dat maakt het ook lastig, na te gaan of Amazon rationeel handelde door de deal met New York eerst na te streven, en daarna vrij snel weer op te geven. Het is mogelijk dat de tegenstand het bedrijf kopschuw maakte. Maar ook, dat het al lang bedacht had dat het anders moest met dat tweede hoofdkantoor, en de problemen dankbaar aangreep om het akkoord af te blazen.

“Het zou wel moeilijk geworden zijn”, denkt Glazer. Niet alleen bij de bevolking, ook onder politici was er kritiek op de deal. “New York gaf drie miljard, terwijl Virginia hetzelfde kreeg voor een half miljard. Dat is toch een beetje beledigend: als New York zo geweldig is, waarom betalen we dan zoveel?”

Daardoor trokken zich donkere wolken samen boven de komst van Amazon. “De Senaat van New York had in de commissie die de deal moest goed- of afkeuren een tegenstander benoemd. En de goedkeuring moest unaniem zijn. Zelfs daarna geeft het veel problemen als er tegenstand is. Voor een nieuw gebouw moeten er wegen worden afgesloten, inspecteurs moeten alles goedkeuren, de gemeente moet kortom actief meewerken.”

Aan de andere kant kan het Amazon moeilijk hebben verbaasd dat er tegenstand zou zijn. “Die is er altijd wel. Er wonen in New York 8 miljoen mensen, dus dat je honderdduizend mensen hebt die protesteren is niet verrassend.” En er zijn meer dingen die Glazer vreemd vindt rond de hele operatie ‘tweede hoofdkwartier’. Zoals het bericht dat de vertegenwoordigers van het bedrijf totaal geen vragen stelden toen de stad Philadelphia zijn voorstellen kwam doen. En het uitblijven van plannen om de geschrapte vestiging-New York elders wel te bouwen. Glazer: “Een van de speculaties is, dat de hele operatie bedoeld was om informatie te krijgen over vestigingsplaatsen in het algemeen. Amazon heeft tientallen pakhuizen in het land, het wilde weten waar het er nog meer zou kunnen neerzetten. Over grote steden is die informatie gemakkelijk te krijgen. Dankzij de competitie weten ze nu ook van een heleboel kleinere plaatsen hoe graag die zo’n pakhuis zouden willen hebben, hoe groot de politieke steun is en wat ze er eventueel voor over hebben. Misschien ging het ze daar wel om.”

 Samen niet meer meedoen

Kan het niet eens afgelopen zijn met het tegen elkaar opbieden van Amerikaanse steden en staten om bedrijven te lokken? Twee leden van het parlement van de staat New York hebben na het Amazon-debacle een wet ingediend die aan het uitdelen van geld aan ondernemingen helemaal een einde moet maken. Diezelfde wet is ook ingediend in Florida en Illinois. Het idee is dat staten een verbond sluiten om geen van allen meer in te gaan op gehengel naar belastingkorting of subsidies.

Hoogleraar Amihal Glazer denkt dat het niet de oplossing is. "Als je bij wet verbiedt om belastingvermindering te geven, dan kan een staat het altijd wel op een andere manier proberen: de regels voor bebouwing versoepelen bijvoorbeeld." Het enige wat volgens hem helpt, is dat de kiezers het afstraffen wanneer hun gekozen bestuurders geld geven aan grote bedrijven. "Het moet een campagne-issue worden.”

De gang van zaken in New York bewijst volgens hem hoeveel effect dat verzet heeft op lokale politici.
Maar er is ook onderzoek waaruit zou blijken dat kiezers het juist waarderen als hun bestuurders hun best doen. Zelfs als je hen vertelt dat een poging een bedrijf te lokken is mislukt, vinden ze het toch goed dat het is geprobeerd. Glazer vindt dat onderzoek niet overtuigend. "Kijk naar de wedstrijd van Amazon. Van de 238 steden die een aanbod deden, maakten maar 150 dat openbaar. Als kiezers het dan zo geweldig vinden, waarom maken die politici er dan niet allemaal goede sier mee?"

Lees ook: 

Veilingsite eBay: we zijn geïnfiltreerd door Amazon

Twee Amerikaanse e-commerce-giganten hebben het met elkaar aan de stok. eBay heeft Amazon aangeklaagd wegens het illegaal afpakken van klanten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden