Am Grossen Wannsee

Op 19 mei schreef ik over de Duitse generaal Blaskowitz. Ik vertelde dat hij in februari 1940, gelegerd in Polen, protest heeft aangetekend tegen de wreedheden waaraan Poolse joden werden blootgesteld. Hij deed dit, zo zei ik, niet uit fatsoensoverwegingen, maar omdat hij spoed wilde zetten achter de uitroeiing van de joden in kwestie. Het doodschoppen en doodslaan van willekeurige joden vond hij omslachtig en tijdrovend.

Zes dagen later verscheen in deze krant een ingezonden brief van een zekere heer Mes. 'De inval in Polen', zo schrijft hij, 'vond plaats in het jaar 1939 en het besluit tot uitroeiing der joden vond plaats in 1942 te Wannsee bij Berlijn. Dit besluit was slechts in beperkte kring bekend en zeker niet bij de Wehrmacht. Hoe kon generaal Blaskowitz in 1939 al weten wat er in 1942 ten aanzien van de joden zou worden beslist, toen de Tweede Wereldoorlog nog niet eens begonnen was?'

De heer Mes heeft zijn huiswerk slecht gemaakt. De Tweede Wereldoorlog begon op 3 september 1939, toen Engeland en Frankrijk de oorlog verklaarden aan Hitler-Duitsland. Bovendien heeft de heer Mes slordig gelezen. Ik heb niet gezegd dat Blaskowitz zijn protest in 1939 indiende, ik zei dat hij dat deed in februari 1940. Op dat tijdstip was Polen al vijf maanden bezet en de oorlog in volle gang. In zijn protest zei de generaal onder meer: 'Het is een vergissing om zo'n tienduizend joden en Polen te vermoorden. Want daarmee zal de gedachte aan een Poolse staat niet verdwijnen, noch zullen op die manier de joden worden uitgeroeid.' Denkbeelden over de vernietiging van joden en andere minderwaardigen bestonden in de Duitse samenleving al veel langer. De vroegste verwijzing ernaar duikt op in Mein Kampf, halverwege de jaren twintig. In een rede die Hitler op 30 januari 1939 voor de Rijksdag hield, bedreigde hij de joden openlijk met hun ondergang. In de toespraken en de correspondentie van zowel de Duitse partijtop als de Duitse legerleiding kwamen tussen 1939 en 1942 wel meer verwijzingen voor naar uitroeiing van de joden. Het is dan ook twijfelachtig dat, zoals de heer Mes beweert, de kopstukken van de Wehrmacht niet op de hoogte zijn geweest. Op 20 mei 1940 liet Schellenberg het Duitse militaire gezag in Frankrijk weten, dat de emigratie van Franse joden moest worden voorkomen, omdat 'de definitieve oplossing (Endlösung) van het joodse vraagstuk op handen is'.

Sommige historici voeren het begin van de Endlösung terug tot maart 1941, toen Hitler plannen ontwierp voor de invasie van de Sovjetunie en de vernietiging van de Russische joden. Het eerste bevel tot volkerenmoord dateert van 31 juli 1941, zes weken nadat Duitse troepen de Sovjetunie waren binnengevallen. Toen schreef Göring aan Heydrich: 'Ik geef u hierbij opdracht om alle nodige voorbereidingen te treffen voor een definitieve oplossing (Endlösung) van het joodse vraagstuk in de Duitse invloedssfeer.' Niet de Wannsee Conferentie van januari 1942, maar dit bevel van juli 1941 van Göring moet worden beschouwd als het kritieke ogenblik waarop de ommezwaai werd gemaakt naar georganiseerde volkerenmoord.

Maar al veel eerder, in september 1939, dadelijk na de Poolse capitulatie, maakten de SS en de Einsatzgruppen een begin met het uitmoorden van de Poolse joden. Het is dus niet verwonderlijk dat generaal Blaskowitz, die deze slachtpartijen van nabij meemaakte, het woord 'uitroeiing' bezigde. Gebruikte hij het woord sarcastisch? Ik vrees van niet. Maar zelfs als dat het geval mocht zijn, dan nog is het veelbetekenend. Kennelijk was het onder officieren bon ton om in deze termen over joden te spreken.

Hiermee beschouw ik de discussie als gesloten. Iedereen die zich in het onderwerp wil verdiepen, raad ik aan de vakliteratuur te raadplegen van bijvoorbeeld Raul Hilberg of Christopher Browning. Wie de Engelse taal niet machtig is, verwijs ik naar 'Voorbij de verboden drempel' van H.W. von der Dunk, een boek waarin de kwestie briljant en haarscherp wordt uitgelegd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden