'Alzheimer kan worden overgedragen'

Er bestaan aanwijzingen dat Alzheimer kan worden doorgegeven, bijvoorbeeld bij bloedtransfusies en besmette medische apparatuur.Beeld ANP XTRA

De ziekte van Alzheimer is wellicht overdraagbaar. Dat concluderen Britse neurologen in het vakblad Nature. Ze bestudeerden hiervoor de hersenen van overleden patiënten die meer dan dertig jaar geleden zijn behandeld met groeihormonen. Ze troffen er sporen van alzheimer die volgens hen het gevolg zijn van de hormoonbehandeling.

En nee, voegen ze er meteen aan toe. Alzheimer is niet besmettelijk. Ze hebben slechts aangetoond dat de ziekte door een medische handeling tussen mensen kan worden overgedragen, een hersenoperatie bijvoorbeeld. Maar onderzoekers van het VU medisch centrum trekken die conclusie in twijfel.

Tien jaar geleden was het nog een belachelijk idee. Alzheimer was een degeneratie van de hersenen, geen ziekte die van de ene mens op de andere zou zijn over te brengen. Maar aan dat dogma wordt geknaagd. In ieder geval is bij muizen aangetoond dat ze sporen van alzheimer krijgen als hersenweefsel van een muis met deze ziekte bij hen wordt ingespoten.

Creutzfeldt-Jakob
Nu zou dit volgens de Britse neurologen ook bij mensen kunnen gebeuren. Ze onderzochten de hersenen van acht patiënten die waren overleden aan de ziekte van Creutzfeldt-Jakob (CJD). Een ziekte die ze hadden opgelopen doordat ze in hun jeugd groeihormonen hadden gekregen. Die groeihormonen kwamen uit de hypofyse van overledenen en bleken soms besmet met prionen. Dat zijn verkeerd gevouwen eiwitten die CJD kunnen veroorzaken. Toen die besmetting in 1985 werd ontdekt, werd de behandeling met groeihormonen gestaakt. Wereldwijd zijn 30.000 mensen met groeihormonen behandeld, van wie er enkele honderden aan CJD zijn overleden.

Van de acht patiënten uit de Britse studie bleken er vier duidelijke sporen van alzheimer in hun hersenen te hebben, zogeheten plaques. Drie anderen hadden minder plaques en slechts één patiënt was helemaal 'schoon'. Deze plaques ontstaan door een ander verkeerd gevouwen eiwit, bèta amyloid. Maar terwijl bij CJD duidelijk is dat de prionen met de groeihormonen meekwamen, is die link tussen de hormoonbehandeling en alzheimer minder duidelijk. De Britten kunnen die link slechts aannemelijk maken door andere verklaringen uit te sluiten. Zo waren de patiënten tussen de 36 en 51 jaar, veel te jong voor alzheimer. Zeker als er geen erfelijke aanleg is, en die hadden deze patiënten niet. Ook sluiten ze uit dat de alzheimer is ontstaan als gevolg van de CJD. 'Gewone' CJD-patiënten hebben niet vaker alzheimer dan gemiddeld.

Die vergelijking tussen CJD-patiënten gaat mank, vindt Annemieke Rozemuller, hoogleraar neuropathologie van het VUmc. "De patiënten uit de studie zijn twintig jaar of langer aan prionen blootgesteld, terwijl het bij gewone CJD om maanden gaat. Hooguit een paar jaar."

Die langdurige blootstelling maakt verschil, legt ze uit. Prionen ontstaan ook spontaan, bij iedereen. Normaal worden ze opgeruimd door andere eiwitten, zogeheten chaperonnes. "Maar bij een jarenlange overdosis aan prionen kunnen de chaperonnes het werk niet meer aan en kunnen ook andere verkeerd gevouwen eiwitten zoals bèta amyloid ophopen tot plaques. Dat is volgens mij bij deze patiënten gebeurd, de studie is geen bewijs voor overdracht. Bedenk wel, die muizen kregen ook pas alzheimer na een flinke dosis bèta amyloid. Eén zogenoemd misvouwen eiwit kan niets uitrichten."

Het lijkt Rozemuller niet waarschijnlijk dat het amyloid via een medische ingreep zou kunnen worden overgedragen, zoals de Britten beweren. "Wij beheren hier de gegevens van duizenden alzheimer-patiënten, maar zien geen enkele aanwijzing dat de ziekte bijvoorbeeld via bloeddonaties of hersenoperaties zou kunnen worden overgedragen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden