Altijd voorzichtig met kleuren

OFFICIEEL ORGAAN VAN HET NEDERLANDS GENOOTSCHAP TER BEVORDERING EN VERBREIDING VAN NUTTELOZE KENNIS. OPGERICHT 14 JULI 1989 TE AMSTERDAM. VOORZITTER: JAN KUIJK, SECRETARIS/PENNINGMEESTER: RUUD VERDONCK, LID: ROB SCHOUTEN. 5e JAARGANG NUMMER 37

De verschillende kleuren staan ergens voor, ze wekken een extra gedachte op. Zoals reeds lang in marstempo gezongen wordt:

groen is de hope en grijs is het kwaad, blauw is de trouw en de hartstocht is rood, wit is de onschuld en zwart is de dood'.

Dat is mooi gezegd of gezongen. Maar natuurlijk is daarmee niet het laatste woord over betekenis en associatie van kleuren gezegd. Want rood is de man en blauw is de vrouw, hoewel je langs de openbare weg weer vaker ziet dat mannen blauw zijn. Maar roze is een pasgeboren meisje en blauw is de kleur die hoort bij een jongetje.

Paars staat dus voor Kok-Van Mierlo-Bolkestein. Maar ook voor monseigneur Simonis, die met kleding van die kleur aangeeft, dat hij bereid is voor het geloof te sterven. En de dikke Van Dale herinnert ons er aan, dat het paars ook behoort bij op de voorgrond tredende organisaties van homoseksuelen.

De kleurencombinatie die ons het best waarschuwt is die van rood met wit. Het contrast komt op vele plaatsen en al heel lang terug. Uiteraard aangewakkerd door dichters wier persoonlijke hartstocht (rood) niet zelden een maagdelijk meisje (wit) betrof. En toen Napoleon zijn troepen uitzond om tegen het rode leger op te treden, werden dat dus de witte legers genoemd.

Ter linkerzijde, waar men tot voor enkele jaren veel en met graagte zong van 'Op socialisten sluit de rijen, het rode vaandel volgen wij', komt het rood voortdurend terug. 'Door middeleeuwse onrustzaaiers is hij op torens neergeplant, symbool van alle oproerkraaiers, het schrikbeeld van de adelstand', aldus Paul Brousse in zijn lied 'De Rode Vlag'. Even oproerig is het Italiaanse 'Bandiera Rossa', waarbij het echter gaat om 'Bloedrood vaandel, voer het volk ten strijd'.

Goed moment trouwens om nog even 'Het rode spook' te citeren van L. M. Hermans (1903): 'Komt burgers, luistert naar het lied, van wat er in ons land geschiedt. Zo goed als ik kent gij toch ook, dat vreselijke rode spook. Dat monster vreet met huid en haar, ons christ'nen of het klokspijs waar'.@oFROFo* En het eindigt dus met het onsterfelijke vers:@oFCUFo* 'Leest slechts 'De Standaard' of 'De Tijd', en gij behoudt uw christ'lijkheid. Van trium tralderaldera'.

Dat het rood ook alles met strijd te maken heeft, mag blijken uit het feit, dat de kleur rood de meest voorkomende kleur is op voetbalshirts. In zijn boek 'The soccer tribe' heeft Dennis Morris de voetbalkleuren onderzocht. Rood voert veruit de boventoon: in Engeland bij 26 procent van de clubs, in Frankrijk bij 30 procent, in Nederland bij eveneens 30 procent en in Italië zelfs bij 42 procent. Overigens dient hierbij aangetekend, dat in Engeland het blauw in het voetbalshirt nog populairder is: bij 29 procent. Maar bij het blauw scoren de andere landen al een stuk zwakker.

Het wit is, hoewel bewerkelijk in de bewassing, ook een zeer populaire kleur. Onderzoek leert echter dat het vooral een bijkleur is, en dan met name voor het voetbalbroekje.

Zeer zwakke voetbalkleuren zijn donkerrood (alleen bij 3 procent van de Engelse profclubs in gebruik), het lila, dat door 3 procent van de Italiaanse profclubs wordt aanbeden. De slechtste kleur om de grasmat mee te betreden blijkt niet eens het groen te zijn, hoewel dat een dankzij het gras ook makkelijk verklaarbare, weinig courante kleur onder de voetbalshirtjes is. Alleen in Nederland geniet het groene shirt enig aanzien. Maar dan noemen we ook wat, Nederland: in geen enkel ander land is de kleur geel zo populair, rekende Morris uit. In 22 procent van de gevallen vond hij het geel terug.

Ronduit een ondergeschoven kindje in sportkringen in het algemeen is de kleur bruin. De vier genoemde landen konden gezamenlijk niet één voetbalclub ophoesten, die zich onderscheidde door het gebruik van bruine shirts. Het verhaal van de vervelende associaties gaat hier niet op, want zwart is, hoewel niet bovenmatig, redelijk vertegenwoordigd in het shirt en al helemaal in de broekenkwestie.

Nederland onderscheidt zich natuurlijk vooral met oranje shirt voor het nationale elftal. Deze kleur ziet men zeker op internationaal niveau weinig terug. En toch is de aantrekkingskracht ervan onomstreden sinds de Amerikanen hun doelwitten bij raketproeven op zee oranje verfden.

Nee dan het wit, dat staat dus voor onschuld en maagdelijkheid. Maar wat te denken van de vele soorten 'witte wieven', die zweefden wel degelijk langs het zwerk met kwade bedoelingen. Witte grammofoonplaten zijn illegaal opgenomen platen. En tuberculose werd ooit ook de witte dood genoemd. Witte terreur betreft in het algemeen antirevolutionaire acties. Bij sommige begrafenissen voert men de kleur wit, velen menen dat dit niet eens een kleur genoemd mag worden, de boventoon.

Zwart staat voor veel ellende en slechtheid ook al zegt een wat in onbruik geraakt spreekwoord 'Alle zwart is geen lelijk'. Maar, zo leert het 'Spreekwoordenboek der Nederlandse taal', zwart is niet altijd zwart. Bij 'Hij liegt dat hij zwart wordt' staat behulpzaam uitgelegd: “is een aartsleugenaar, die zijne leugens met kracht en geweld volhoudt. Zwart (hetzelfde als blauw) in het aangezigt wordt men door grooten schrik of sterke inspanning, waardoor het veneuse bloed blijft stilstaan. Het laatste wordt bij dit sterke liegen ondersteld, het geval te zijn.”

Zwart hebben wij, nog meer dan wit, in vele soorten en maten. Het zwarte goud was steenkool, maar ook zwart als pokken, pest en vele soorten van onmacht en ongesteldheid, zwart van de mensen, de zwarte lijst, een zwarte dag, zwarte humor kan heel leuk zijn, zwarte bladzijden, de immer gezochte black box, de zwarte markt en noem maar op. Overigens wordt de baas of generaal van de jezuïeten ook wel 'de zwarte paus' genoemd. De echte, die van Rome, gaat veelal in het wit gekleed, maar deze verwijzing naar het zwart zal ook een betekenis hebben, die boven het r.-k. maaiveld uitsteekt.

Wat dat al betreft bevindt de paarse coalitie zich, ondanks genoemde associaties, nog op redelijk veilig terrein, al zullen sommigen een zwarte tijd vrezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden