Altijd tegenwind in Noord-Holland

windmolenstrijd | Wie windmolens wil bouwen in Noord-Holland moet wel van heel goeden huize komen. De provincie stelt zeer strikte eisen. Amsterdamse plannen voor turbines in het havengebied lopen daarop vast.

Het moest een leuk en leerzaam project worden, eind 2012. Leerlingen van een school in Amsterdam-Noord zouden zelf een simpele, houten windmolen in elkaar gaan timmeren. Twee meter hoog moest-ie worden. Het ding zou nauwelijks energie opleveren, maar met de functionerende onderdelen - dynamo, wiekjes en een schakelaar - zou de molen toch aardig aantonen hoe je elektriciteit kunt oogsten uit de wind. Het project werd afgeblazen.

In diezelfde septembermaand, vier jaar geleden dus, had Noord-Holland namelijk net een verbod op álle nieuwe windmolens afgekondigd. Er stonden al 300 windturbines in de provincie en dat vond het bestuur voorlopig welletjes. Bovendien: de toen geldende doelstelling van 430 Megawatt (MW) lag met het toekomstige windpark Wieringermeer (300 MW) binnen handbereik. Op het verschijnen van nieuwe windmolens her en der in het landschap zat de provincie niet te wachten. De toenmalige provinciebestuurder Jaap Bond (CDA) bevestigde formeel: ook de houten, educatieve windmolen wordt niet getolereerd. Duurzame bedrijven, politici en milieuclubs stonden met de oren te klapperen.

Het omstreden totaalverbod op windturbines zou uiteindelijk niet van kracht blijven in Noord-Holland. Maar de toon was gezet voor de jaren die volgden. De provincie wil niet meer doen op het terrein van windenergie dan noodzakelijk is. Als er windmolens bijkomen, moet dat ordentelijk gebeuren, zoals Noord-Holland het wil. Bijvoorbeeld netjes op een rij. Een uitzonderlijk strenge set regels werd opgesteld om nieuwe projecten te toetsen. Dit tot ongenoegen van veel gemeenten, zoals Amsterdam, die een eigen agenda hebben voor schone energie.

Amsterdam in verzet

Toenmalig wethouder Maarten van Poelgeest (GroenLinks) van de hoofdstad kookte van woede toen Noord-Holland keuzes maakte die in zijn ogen de dood in de pot betekenden voor windenergie in de provincie. Hij wilde zich er niet bij neerleggen. In 2012 kondigde hij uitdagend aan toch gewoon te starten met de plaatsing van nieuwe Amsterdamse windturbines.

"Als je goede, redelijke mogelijkheden hebt om groene energie op te wekken, dan kan ik niet aan mijn kinderen uitleggen waarom we dat nalaten", stelde Van Poelgeest. Tot het breken van de provinciale regels waarmee hij dreigde zou het niet komen. Maar de boodschap was duidelijk: Amsterdam is het er niet mee eens.

Noord-Holland kon niet alleen maar op de rem blijven trappen. In 2013 moesten de Nederlandse provincies samen tot een verdeelsleutel komen voor de nationale doelstelling van 6000 Megawatt in 2020, genoeg om vier miljoen huishoudens van elektriciteit te voorzien. Door het bestuur van Noord-Holland werd een handtekening gezet onder de plicht om hier tot 685,5 Megawatt te komen, heel wat meer dus dan de doelstelling die er was.

Burgerinitiatieven

Toch temperde het provinciebestuur direct de verwachtingen. Remmende regels bleven. Nieuwe windturbines mogen alleen maar verschijnen op 600 meter afstand van huizen. En voor elke nieuwe molen moet de initiatiefnemer twee oudere, vaak kleinere molens weghalen. Energiebedrijven of burgerinitiatieven die aan alle regels voldoen, mochten zich melden. Succes gewenst.

Van de zeventien plannen die in mei van dit jaar werden ingeleverd, keurde Noord-Holland er afgelopen maand elf af. Die aanvragen konden de provinciale toets niet doorstaan. Geplande windenergieprojecten bleken tijdens de keuring niet te voldoen aan de eis dat de afstand tot huizen 600 meter is. Landelijk geldt slechts een eis van 450 meter, om geluidsoverlast te voorkomen.

Van staalgigant Tata Steel. eigenaar van de vroegere Hoogovens, werd ook een plan afgeschoten. Reden: de molens zouden niet netjes op een rijtje staan. Met een ander voorstel maakt Tata Steel nog wel kans op goedkeuring, net als een project van energiebedrijf Eneco. Maar de meerderheid van de initiatiefnemers kreeg dus een afwijzing in de bus.

Ook het Amsterdamse burgerinitiatief NDSM Energie kreeg 'nee' te horen op het ingestuurde voorstel voor een project van vijf windmolens, samen 15 Megawatt. Daar heeft NDSM Energie al jaren voorbereidend werk in gestoken. De coöperatie van burgers wil de turbines neerzetten om zo duizenden Amsterdamse huishoudens en 400 bedrijven op de NDSM-werf van groene stroom te voorzien.

Initiatiefnemer Martijn Pater van NDSM Energie zegt dat hij stiekem al wel wist dat zijn project niet aan alle regeltjes zou voldoen. Toch diende hij zijn voorstel in, ook om te laten zien dat hij het niet met Noord-Holland eens is. "We houden de moed erin", zegt Pater. "Ik weet zeker dat ons windpark er op de langere termijn gaat komen. Nederland moet veel meer werk gaan maken van duurzame energie om het milieu te verbeteren, dat geldt voor alle gebieden en provincies."

Afgekeurde initiatieven openen wel de weg naar bezwaarprocedures. Dat kost weer tijd. "Kostbare tijd die we helemaal niet hebben", zegt de huidige Amsterdamse wethouder Abdeluheb Choho (D66, duurzaamheid). Een initiatief zoals dat van NDSM Energie, door bewoners gestart 'van onderop', laat volgens hem zien dat er ook mensen zijn die willen bijdragen aan een schone energievoorziening. "We horen meestal de verhalen over zorgen en bezwaren, maar enthousiasme en draagvlak is er ook."

Naar de rechter

Choho blaast de vechtlust van GroenLinks-voorganger Van Poelgeest nieuw leven in. Hij zoekt de confrontatie met het provinciebestuur weer op. De wethouder kondigt vandaag in deze krant juridische stappen aan tegen de regels voor windenergie in Noord-Holland. Volgens hem werpen die regels zo'n grote blokkade op dat ze via de rechter van tafel kunnen worden gehaald. "Wij willen in de gemeente snel aan de slag met de realisatie van duurzame energieproductie met extra windmolens. Provinciale bureaucratie zit de noodzakelijke omslag naar duurzaamheid in de weg."

Bij Noord-Holland gaat D66-gedeputeerde Jack van der Hoek sinds dit jaar over energie en duurzaamheid. Hij volgde partijgenoot Ralph de Vries op, die uit eigen beweging aftrad omdat hij de strenge windenergieregels niet meer wilde verdedigen (zie kader). Van der Hoek richt zich op het provinciale doel voor windmolens, zoals afgesproken met de andere provincies. Hij is tevreden met het grote windpark Wieringermeer en de andere voorstellen waaruit de provincie een keuze kan maken. "Op basis van het aantal aanvragen ziet het er goed uit", stelde hij. "Wij zijn hoopvol gestemd dat het behalen van onze taakstelling geen probleem gaat opleveren." De nieuwe provinciebestuurder liet in zijn eerste maanden geregeld horen dat er ook nog andere manieren zijn om schone elektriciteit te maken dan windmolens alleen.

Dat Noord-Holland al veel windturbines heeft staan en vooral dankzij het nieuwe windmolenpark Wieringermeer lekker op dreef is om aan de eigen verplichting van 685,5 MW te voldoen, vindt de Amsterdamse wethouder Choho geen reden om het verder rustig aan te doen.

De provinciale doelstelling is pas het begin van een volledige omschakeling naar schone energie, stelt hij. De wethouder wil dat Amsterdam de eigen ambities voor schone energie kan gaan uitvoeren. Hij pleit ervoor dat de hoofdstad en andere gemeenten zelf veel meer te zeggen krijgen over de plek waar windmolens mogen komen.

undefined

gedeputeerde haakte af

De Noord-Hollandse gedeputeerde Ralph de Vries (D66, Duurzaamheid) legde in november 2015 per direct zijn taken neer.

Hij was nog geen jaar lid van het dagelijks bestuur van de provincie, maar wilde niet langer de strenge provinciale regelgeving voor de ontwikkeling van windenergie voor zijn rekening nemen.

De Vries vond dat onverenigbaar met zijn overtuiging dat er actie nodig is voor een duurzame energievoorziening in Nederland.

"Bij aanvang realiseerde ik me dat de portefeuille met daarin het dossier 'wind op land' geen gemakkelijke opgave zou worden", schreef hij in zijn ontslagbrief. "Ik constateer dat ik tegen de grenzen van mijn geloofwaardigheid aanloop en dat dit mijn functioneren als gedeputeerde hindert. In toenemende mate heb ik moeite met het verdedigen van beleid, dat ik te generiek en beperkend vind en dat niet bijdraagt aan de noodzakelijke energietransitie in Noord-Holland."

Partijgenoot Jack van der Hoek nam de taak over van De Vries.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden