Altijd op zoek naar grenzen

Het is geen gemakkelijk onderwerp: de zaak-Lhermitte uit 2007, waarin een moeder haar vijf kinderen doodde, vergeefs probeerde zelfmoord te plegen en uiteindelijk levenslang kreeg. Filmmaker Joachim Lafosse: 'Sinds Dutroux weigert men in België de complexiteit van dit soort zaken te erkennen.'

Heel België viel over hem heen, toen Joachim Lafosse (37) aankondigde een film te willen maken over de affaire-Lhermitte. De Belgische Geneviève Lhermitte vermoordde vijf jaar geleden haar vijf kinderen. Een poging tot zelfdoding mislukte, waarna ze zichzelf aangaf. Ze kreeg levenslang. "Vanaf het moment dat ik het bericht op de autoradio hoorde, was ik gegrepen door de tragedie", vertelt de Waalse scenarist en regisseur die even in Amsterdam is om met het meesterlijke 'À perdre la raison' de aftrap te geven voor de nieuwe, dagelijkse filmprogrammering van het Amsterdamse debatcentrum De Balie.

Lafosse zag in het familiedrama vooral een mogelijkheid om zijn onderzoek naar grenzen voort te zetten, dat hij in eerdere films was begonnen. Denk aan 'Nue Propriété', waarin Isabelle Huppert een moeder speelt die als een vriendin samenleeft met haar twee grote zonen. Of 'Élève Libre', waarin een joviale kennis van de familie zich wel wil ontfermen over een 16-jarige schooljongen. Thuis aan de keukentafel zien we hoe bijlessen wiskunde langzaam overgaan in ongevraagde seksadviezen, en meer.

"De weg naar de hel is geplaveid met goede bedoelingen", zegt Lafosse. "In 'À perdre la raison' wil de jonge moeder, Murielle, welvaart en geluk voor haar gezin. Vader Mounir, die uit Marokko komt, wil hetzelfde. De inwonende dokter wil niet anders. Wel hebben deze drie mensen, die ook in werkelijkheid onder één dak leefden, grote moeite om grenzen te stellen in hun onderlinge verhoudingen."

Wat de Brusselse regisseur fascineerde, was de figuur van de arts. Een rijke, blanke, alleenstaande man die ooit een arm, Marokkaans jongetje naar België haalde, en hem alles gaf. In de film zie je dat hij daar op een gegeven moment wat voor terug wil. Hij staat erop opgenomen te worden in het gezin dat Mounir sticht met Murielle.

"Voor mij is de arts die optreedt als beschermheer de incarnatie van het neokolonialisme", legt Lafosse uit. "Zolang hij kan geven, is hij gelukkig, maar op het moment dat zijn beschermelingen op eigen benen willen staan, zich willen emanciperen, breekt er iets. Je zou kunnen zeggen: we houden van de armen zo lang ze ons het gevoel geven rijk te zijn.

"Zo is België omgegaan met Congo, en Frankrijk met Algerije. Ik zie de arts als het kind op het schoolplein dat geen vrienden kan maken, en snoepjes gaat uitdelen. Hij creëert daarmee een schuld die andere kinderen niet kunnen terugbetalen. In de film zie je hoe Mounir en Murielle op die manier afhankelijk worden van de arts. Heel sluipend. Murielle gaat er uiteindelijk aan ten onder."

In België werd Geneviève Lhermitte afgeschilderd als het monster. Medea bestaat, en ze woont in België, wist men. Reden voor Lafosse om in het geweer te komen. "Ik wilde de kindermoordenares niet excuseren, of vergeven. Ik wist dat ik ook niet alles kon begrijpen, maar in het België sinds Dutroux weigert men de complexiteit van dit soort zaken te zien. Is het misschien denkbaar dat slachtoffers ook een beetje schuldig zijn, en schuldigen ook een beetje slachtoffer? In het België van vandaag is die vraag onacceptabel. Mijn verhaal is te complex voor het Belgische populisme. In Wallonië zijn in korte tijd wel 40.000 mensen komen kijken naar de film. Hij is er goed ontvangen, omdat hij respectvol is, en de fragiliteit van de mensen toont. De film is niet gewelddadig, zoals men misschien vreesde."

Lafosse denkt dat we de recente woede omtrent de vervroegde vrijlating van Michelle Martin, de ex-vrouw van Dutroux, ook in dat licht kunnen zien. "België is een land waar een vrouw uit de gevangenis komt en naar het klooster gaat, en waar honderden mensen komen om te schreeuwen. Ze is crimineel, zonder twijfel, maar ze is natuurlijk ook slachtoffer van Dutroux. Het is altijd complexer."

"Het hart van mijn werk", vertelt Lafosse, "is de psychoanalyse en de verhouding tot het onbewuste. Wat ik bedoel in beeld te brengen is dat de waarheid van de feiten niet altijd de waarheid van de mensen is. Ik geloof dat het mogelijk is je kinderen te doden, en tegelijkertijd zielsveel van ze te houden."

"In de film wil Murielle denk ik een betere moeder zijn dan haar eigen moeder. Dat verlangen, en de ontdekking dat ze geen perfecte moeder is, breken haar op. Uiteindelijk kun je ook de vraag stellen of ze niet een te goede moeder was. Iemand die nooit durfde te zeggen: ik kan niet meer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden