Altijd op zoek naar de mens

Meta Top 1956-2016

Het leek een doktersromannetje. Een specialist in opleiding valt voor een bloedmooie, tien jaar jongere verpleegster. Een steelse blik tijdens het werk wordt beantwoord. Een voorzichtige kus smaakt naar meer. Als de dokter overblijft in het ziekenhuis voor de nachtdienst, glipt de verpleegster het slaaphok van de arts binnen. Maandenlang bewaren ze angstvallig hun geheim. Niet alleen druist hun verhouding in tegen de regels van het ziekenhuis, ook zijn ze allebei vrouw.

De arts was net gescheiden van haar man. Ook de verpleegster had een moeilijke tijd achter de rug. De dokter en de verpleegster begonnen een nieuw leven, dat ze 28 jaar zouden delen.

Verpleegkunde was geen meisjesdroom geweest van Meta Top. Wat ze wel wilde, was haar lang niet duidelijk. In haar jonge jaren wilde ze vooral weg uit Marknesse, het dorp in de nieuwe Noordoostpolder waar haar Groningse ouders zich hadden gevestigd. Thuis waren ze gereformeerd en gingen 's zondags twee keer naar de kerk. Meta vond de gereformeerde sfeer benauwend en droeg als puber de wijde overhemden van haar vader om zich af te zetten tegen de meisjes met lange rokken en vestjes. Ze had nooit geloofd, zei ze later, alleen even in Sinterklaas.

Als ze stiekem naar de film was geweest en ze was verklikt, dan kreeg ze geen straf van haar vader. Hij had een hekel aan klikspanen. Met haar vader, een vrachtwagenchauffeur die veel weg was, had Meta een bijzondere band. Ze verzette zich tegen zijn regels, maar hij stond open voor lange discussies.

Toen ze het huis uit wilde op haar achttiende, bereikten ze een compromis. Als ze naar een protestantse opleiding ging, was het goed. Zo kwam ze op kamers in Leeuwarden om te leren voor jeugdzorg. Na een jaar had ze dat wel bekeken en koos ze voor de opleiding tot verpleegkundige bij het Christelijk sanatorium voor lijders aan zenuwziekten in de bossen van Zeist. In het begin vond ze de omgang met psychiatrische patiënten een beetje eng; ze was nog maar negentien jaar. Al gauw ontdekte ze achter het vreemde gedrag kwetsbare mensen die ze wilde helpen.

Vrouwen

Bij zichzelf ontdekte ze dat ze op vrouwen gericht was. Met haar gebruikelijke openheid wilde ze dat aan haar familie vertellen. Haar moeder was ontzet en Meta vroeg de dominee om haar moeder bij te staan. Zelf had Meta er geen problemen mee en ging samenwonen met een ex-patiënte.

Na haar opleiding bleef ze nog acht jaar werken bij de instelling in Zeist, vooral in de verzorging van oude patiënten. Daarna zocht ze uitdagender werk en dat vond ze bij het academisch ziekenhuis in Utrecht.

Meta ging zo op in haar werk dat ze overspannen raakte. Ook haar liefdesrelatie was opgebrand. Ze kon niet meer werken en had een maand of negen nodig om op te knappen. Toen ze net weer aan het werk was, kwam de nieuwe dokter in haar leven.

Gerty Casteelen specialiseerde zich als neuroloog en ze moest nog een jaar psychiatrische ervaring opdoen. Haar romance met Meta leidde in 1989 al snel tot samenwonen in een nieuw huis in Nieuwegein. Drie jaar later kochten ze een ruim huis in Utrecht, aan de rand met De Bilt.

Ze deelden belangstelling voor kunst en cultuur, eten en kleding en natuurlijk het werk binnen de psychiatrie. Voordat ze 's morgens opstonden, bespraken ze in bed wat ze die dag zouden aantrekken en die avond zouden eten.

In vakanties trokken ze het liefst met een gehuurde camper door Amerika, met zijn overweldigende natuurgebieden. Voor die lange tochten bereidde Meta de muziek voor: speellijsten met typisch Amerikaanse muziek waarop ze allebei konden meejoelen.

Hoe nauw verbonden ze ook waren, het samenwonen werd hen te veel. In 1995 kocht Meta een appartement op 800 meter afstand. Ze bleven veel samen doen. In de weekeinden waren ze bij elkaar. De ruimte die ze elkaar lieten, bleek goed voor allebei.

In haar werk werkte ze met nieuwe behandelmethoden voor mensen met eetstoornissen. Daarvoor ging ze zes weken in de leer bij de Vlaamse specialist Vandereycken. Later werkte ze met mensen die leden aan angst- en dwangstoornissen, zoals smetvrees of onbedwingbare neigingen om te tellen. Steeds studeerde ze bij, dat vond ze vanzelfsprekend.

Naast haar werk ging ze studeren aan de Universiteit voor humanistiek in Utrecht die een opleiding biedt tot geestelijk verzorger in instellingen. Ze regelde het zo met haar avond- en weekeinddiensten dat ze overdag colleges kon volgen. Na zes jaar studie vond ze in 2004 een baan als humanistisch begeleider bij psychiatrisch centrum Delta in Poortugaal. Het was weer psychiatrie, maar nu waren de mensen geen patiënten maar cliënten. Toen ze er begon, kreeg ze een rondleiding van haar collega, de dominee. Daarna moest ze haar werk zelf uitvinden.

Uitzichtloos

Het lijden van de chronische patiënten trof Meta diep. Ze kregen hun medicijnen en dat was het. In haar nieuwe rol zag ze haveloze, kwijlende mensen die uitzichtloos verkeerden in een onverzorgde omgeving. Er werd nauwelijks geluisterd naar hun levensverhaal. Ze leken afgeschreven. Meta ging intuïtief van start. Praten op een bankje met wie toevallig langskwam, en ze liep overal binnen. Ze begon gespreksgroepen, met een bloemetje op tafel en koffie met wat lekkers.

Een van haar cliënten hoorde toevallig in het winkeltje dat een bevriende medebewoner dood en al begraven was. Zoiets werd niet bekendgemaakt. Dat is Meta gaan doen. Ze richtte dan een herdenkingstafel in met kaarsen en ze hield herdenkingsbijeenkomsten.

Ze kleedde zich altijd goed, uit respect voor de mensen. Dat verbaasde een vrouw die slonzige kledij gewend was. Meta ging met haar kleren kopen. Dat kwam haar te staan op een spottende opmerking van Gerty: "En daar heeft mevrouw nou jaren voor gestudeerd, om samen kleren te kopen."

Extra moeders

Na tien jaar apart, gingen Meta en Gerty weer samenwonen. Ze wilden kinderen, vooral familiemens Meta voelde die behoefte. Allebei hadden ze in het begin van hun relatie geprobeerd zwanger te worden, met een goede vriend als donor. Het was niet gelukt en ze hadden hun pogingen opgegeven. Toen een vriendin onverwacht zwanger bleek te zijn, boden zij zich aan als extra moeders. Zo kwam Mats zeven jaar geleden in hun leven. Vanaf zes maanden was het jongetje vaak bij hen.

Twee jaar geleden kreeg Meta te horen dat ze eierstokkanker had. Ze werd snel twee keer geopereerd en ze begon vol goede moed aan chemokuren. De kleine Mats vond haar kale hoofd afschuwelijk. In bed draaide hij zich om zodat hij haar niet zag.

In maart vorig jaar was die beproeving voltooid. Meta trok met Gerty weer met de camper door Amerika voor een maand. In het nationaal park Death Valley voelde ze plotseling een hevige pijn in haar heup, maar ze liep door. Ze was niet kleinzerig.

Terug in Nederland bleek dat de kanker was uitgezaaid en dat haar bekken werd weggevreten. Sindsdien kon ze alleen nog maar liggen. Meta bleef via de telefoon betrokken bij haar cliënten en collega's in Poortugaal. Soms kwamen ze op bezoek.

Het ging haar redelijk goed, tot zes weken geleden. Ze kon steeds minder. Haar bed kwam in de woonkamer te staan. Op een dag knielde Gerty voor haar bed en vroeg haar ten huwelijk. Op 1 juni verscheen de trouwambtenaar bij hen thuis, in een klein gezelschap van getuigen, vrienden en Meta's 85-jarige moeder.

Hetzelfde gezelschap droeg enkele weken later haar kist.

Meta Top werd geboren op 2 april 1956 in Marknesse, Noordoostpolder. Zij stierf op 25 juni 2016 in Utrecht.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Na jaren in de psychiatrie was ze geschokt door het uitzichtloze leven van chronische patiënten. Ze ging luisteren naar hun verhalen.

Meta Top kleedde zich altijd goed, uit respect voor de mensen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden