Review

Altijd ontspruit nieuwe hoop in des mensen borst

Gottfried Bermann Fischer: Wanderer durch ein Jahrhundert. Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt/Main. 265 blz. - ¿ 25,20.

Uit het onlangs verschenen boek 'Wanderer durch ein Jahrhundert', blijkt dat de opdracht in overeenstemming was met de waarheid. Het boek is vervuld van liefdevolle herinneringen aan zijn vrouw, Brigitte Bermann Fischer, die in 1991 overleed en zonder wie het leven voor de hoogbejaarde schrijver geen zin meer heeft.

Het nieuwe boek is een verslag van een avontuurlijk leven. Gottfried Bermann - de naam Fischer voegde hij pas later, na zijn huwelijk, bij de zijne - werd geboren in het Zuidsilezische Gleiwitz. In München ging hij medicijnen studeren. Hij was niet alleen een veelbelovend arts, hij speelde ook viool. Dat talent bracht hem in contact met Hans Eisner (de latere componist), met de uitgever Bruno Cassirer en met diens collega Samuel Fischer. Tijdens een dansavond bij de Cassirirs zag hij voor het eerst Brigitte Fischer: “De seconde, waarin zich bij het voorbijdansen onze ogen elkaar ontmoetten, besliste over ons verdere leven”. Samuel Fischer, Brigitte's vader, net als Bermann van joodse afkomst, was de oprichter en eigenaar van Fischer-Verlag, toen en nu een van de meest gerenommeerde Duitse uitgeverijen.

Vanaf 1925 werkte Gottfried Bermann in een leidinggevende functie bij de uitgeverij. In 1932 nam hij de leiding van de uitgeverij over. Dit werk bracht hem in contact met de interessantste schrijvers van die jaren: Gerhart Hauptmann, Thomas Mann, Alfred Döblin en Jakob Wassermann. Veel van de door Bermann met zijn auteurs gevoerde correspondentie is bewaard gebleven, zodat we kunnen zien, hoe zorgvuldig hij met hen omging.

Onder druk van de Nazi's moest Gottfried Bermann zijn uitgeverij in 1936 splitsen in een welgevallig en een onwelgevallig deel. Het laatste nam hij mee naar Wenen waar een uitgeverij met de naam Bermann-Fischer Verlag werd opgericht. Toen de dreiging van het nazisme ook in Oostenrijk toenam, verlegde hij hij zijn activiteiten naar Stockholm. Weer later emigreerde Bermann met zijn gezin (de Bermann-Fischer's hadden drie dochters) naar de Verenigde Staten. Daar bleek opnieuw het uistekende zakelijke inzicht van Gottfried Bermann. Samen met Fritz Landshoff wist hij zich een plaats te veroveren op de Amerikaanse boekenmarkt.

Na 1945 wilde Gottfried Bermann Fischer zijn beroemde uitgeverij nieuw leven inblazen. Uiteindelijk is Fischer in Frankfurt (na een kort intermezzo in Amsterdam: Singel 262) herrezen uit zijn as.

Bermann-Fischer kwam op het geniale idee om begin jaren vijftig een serie op de markt te brengen die 'Bücher des Wissens' heette en waarin teksten van Plato en Aristoteles tot Kierkegaard verschenen. Daarnaast bracht Fischer boeken uit als 'Einstein und das Universum' en het 'Tagebuch der Anne Frank'. Het was een waagstuk om tijdens de jaren vijftig het pocketboek te introduceren. Dat was een cultuurbreuk. Bermann-Fischer waagde en won.

'Wanderer durch ein Jahrhundert' is een mooi boek, dat gedragen wordt door een geloof in de humanistische Europese cultuur. Dat blijkt ook uit het slot van zijn boek, als hij Alexander Popen citeert: 'Altijd ontspruit nieuwe hoop in des mensen borst.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden