Altijd hetzelfde liedje: iedereen kijkt weg

De ene week is het Tim Ribberink, de student die het graf in werd gepest, de volgende week zijn het de frauderende sociaal-psycholoog Stapel en horror-neuroloog Jansen Steur. En nu is het dan Amarantis: een scholenkoepel die er een financiële puinhoop van maakte. Telkens komt het verhaal op hetzelfde neer: onverlaten konden jarenlang hun gang gaan, iedereen keek weg, protocollen bleven in de kast. Eén lange keten van institutioneel falen. Alleen de poppetjes zijn iedere keer anders.

Die poppetjes zien wij, de tv-kijkers. De minister roept: onaanvaardbaar. Het Kamerlid: het is een schande. En ze gaan over tot de orde van de dag. Als kijker voel je je meegesleurd in een deprimerende draaikolk van steeds weer nieuwe 'incidenten'. En nooit is er iemand die ook maar één sprankje hoop biedt op verbetering. Het wachten is op het volgende schandaal. Wie hoor je nog over Tim Ribberink?

Kwam er maar eens iemand met een grondige analyse van wat er nu werkelijk mis is in de samenleving. Nou ja, in 'Buitenhof' duiken ze bij tijd en wijle op. Maar meestal zie je ze in de krant. Commentator David Brooks bijvoorbeeld. In de Herald Tribune vroeg hij zich afgelopen juli af: waarom stinken onze elites? Het antwoord: er is geen morele code meer voor leiderschap. Leiders voelen zich niet langer onderdeel van een grotere sociale orde, geen schakels in een keten, maar individuen die zoveel mogelijk (financieel) succes willen. Moeten ze eens uitnodigen bij 'P & W', die Brooks.

Het lijkt erop dat alleen onder druk van Hilversum af en toe nog iets in orde komt. Dankzij 'Pro Deo' bijvoorbeeld. Vorige week kreeg een man na bemoeienis van dit doorbijterige RTL 4-programma eindelijk geld van de verzekering. Al een jaar lang lag zijn huis in puin door een binnenrijdende bestelbus. Was er dan niemand op het verzekeringskantoor die had gezegd: "Zeg, dit kunnen we toch niet maken? Die man heeft altijd braaf z'n premie betaald en nu zit hij weg te teren in een woonkeet." Vermoedelijk niet. Iedereen praatte natuurlijk braaf met de baas mee. Totdat Martijn Krabbé verscheen met zijn dwingende camera en een batterij Pro Deo-advocaten. Toen wilden ze ineens wel betalen en staarden ze breed lachend in de lens.

In het groot gaat het nog een graadje erger. Fruitproducent Dole gebruikte op bananenplantages in Nicaragua jarenlang schadelijke chemicaliën. Twaalf landarbeiders claimen daardoor onvruchtbaar te zijn geworden. In een rechtszaak werd de helft van hen in het gelijk gesteld. Dole, dat van de schadelijke bijwerking op de hoogte was, kreeg een boete van 2,3 miljoen dollar.

Weer vraag je je als kijker af: was er dan niemand binnen de multinational die aan de bel durfde trekken? Of werden 'lastige' werknemers, net als bij Amarantis, bedreigd met ontslag? De fruitgigant wist van geen ophouden. De Zweed Frederik Gerrten, die een film maakte over het schandaal, werd op bevel van Dole aan alle kanten geïntimideerd en belasterd door pr- en marketingbureau's. En weer was er niemand bij Dole die zijn mond opentrok. Dankzij Gerrtens 'Big Boys Gone Bananas!', hier vertoond door VPRO's 'Tegenlicht', weten we nu hoe fraai dat bedrijf in elkaar zit. Misschien helpt het. Even.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden