Altijd een goedzak blijven

tenorsax | Jazzsaxofonist Hank Mobley kwam in 1968 naar Nederland vanwege zijn heroïneverslaving. Zijn optredens kregen toen nauwelijks aandacht, nu staan ze eindelijk op cd.

Lang was jazz een jachtig genre; vernieuwers kregen meer aandacht dan 'achterblijvers'. Ook de Amerikaanse tenorsaxofonist Hank Mobley (1930-1986) was een musicus die door de tijdgeest aanvankelijk leek te worden vermalen. Nu wordt Mobley door menig kenner echter gezien als een van de beste solisten én componisten in de jazz.


Dat was in 1968 wel anders. Vandaag precies 49 jaar geleden kwam Mobley in Nederland aan om na een paar optredens door te reizen naar Engeland, Denemarken en Frankrijk. Mobley speelde in Nederland in kleine clubs en die optredens werden door de pers goeddeels genegeerd. Waarom kwam Mobley naar Europa? En waarom was er zo weinig aandacht voor zijn tournee?


Het antwoord op de eerste vraag is het aloude, tragische jazzverhaal. Zoals zoveel muzikanten toentertijd was Mobley zwaar verslaafd. Aan de heroïne, en, wanneer hij daarvan probeerde af te kicken, aan de drank. De Amerikaanse politie had jazzmusici voortdurend in het vizier. Mobley was al twee keer betrapt en opgepakt. 'Drie slag' zou 'uit' betekenen; een veroordeling tot zeven jaar celstraf. Vandaar dat de Amerikaan de benen nam.


Hilversum en Amsterdam


De Nederlandse jazzscene raakt gedurende de jaren zestig meer en meer verdeeld in twee kampen; Hilversum en Amsterdam. Het eerste commercieel succesvol, maar volgens hun tegenhangers uit de hoofdstad vooral braaf en glad. Het tweede vooruitstrevend en avontuurlijk, maar zoals de Hilversumse collega's niet nalieten in te wrijven ook subsidieafhankelijk.


In het Amsterdamse kamp zaten bijvoorbeeld pianist Misha Mengelberg, rietblazer Willem Breuker en drummer Han Bennink. Bij de Hilversummers hoorden onder meer gitarist Wim Overgaauw en de broers Jacobs, Pim op piano en Ruud op bas.


Het zijn die laatste drie musici die Mobley tijdens de meeste concerten van zijn Nederlandse tournee bijstaan. Met Han Bennink achter de drums, dat wel. De Nederlandse pers heeft vooral oog en oor voor de Amsterdammers. Niet onbegrijpelijk, want hun verkenningen zijn werkelijk nieuw en opwindend. Ze leiden bovendien mede de muzikale revolutie van de Actie Notenkraker in die eind jaren zestig de verhoudingen binnen de Nederlandse muziek nog verder op scherp zet.


Een gebrek aan hardheid


Mobley is een van de elegantste solisten die de jazz heeft voortgebracht. In zijn beste solo's speelt hij met zo een vanzelfsprekende sierlijkheid dat hij daarmee het knappe van wat hij doet onopzettelijk maskeert. Zijn spel is haast achteloos, de melodielijnen die hij ter plekke vindt, de ontspannen swing waarmee hij fraseert; weinigen doen het hem na, maar het klinkt alsof je de saxofoon maar hoeft op te pakken en de noten er als vanzelf uitrollen.


Behalve dat Mobley door de onnadrukkelijke klasse van zijn spel zichzelf niet bepaald in het spotlicht zet, mist hij ook de hard- en gehaaidheid om het in de meedogenloze muziekwereld te maken. Hij wordt in commercieel opzicht overvleugeld door musici die hun pr beter voor elkaar hebben, terwijl begin jaren zestig ook saxofonisten als Ornette Coleman, John Coltrane en Albert Ayler aan het front verschijnen die anders dan Mobley hemelbestormend zijn. Mobley klinkt zoals hij volgens degenen die hem kenden ook in het dagelijks leven is geweest: een zachte, vriendelijke man.


Die introverte, goedmoedige tenorreus landde op 20 maart 1968 op Schiphol. Hij zou een paar optredens geven met wisselende bezettingen, zoals hij gewoon was. Hij had al moeite genoeg het eigen hoofd boven water te houden, laat staan dat hij de verantwoordelijkheid voor een hele band aankon. Over die Nederlandse optredens werd niet geschreven en de opnamen die ervan gemaakt werden, waren onvindbaar.


Ontroerend


Maar nu duiken ze dankzij Frank Jochemsen en het Nederlands Jazzarchief op. Meest ontroerend is de titel van de cd, ontleend aan wat Mobley in een gastenboek schreef: 'To one so sweet, stay that way.' Een goedzak blijven, koste wat het kost, daarmee beschreef Mobley wie hij in wezen was en welke rotstreek de geschiedenis juist daarom voor hem in petto had.


'To One So Sweet, Stay That Way - Hank Mobley in Holland' is verschenen bij het Nederlands Jazzarchief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden