Altijd een buitenbeentje

Ze vergeet haar sleutels, mist vliegtuigen en komt regelmatig te laat. Maar de dromerigheid van modeontwerper Marga Weimans maakt wel dat ze tot originele creaties komt. "Als iets mijn aandacht heeft, is het puur doorgaan, doorgaan, doorgaan."

Les 1

Geef ongezouten je mening

"Al heel vroeg was ik bezig met het kleden van mensen. Ik zat net op de middelbare school toen ik een tweedehands lingeriejurkje kocht voor een meisje dat een paar jaar boven me zat. Een punker met ravenzwart haar. Dat jurkje zou haar prachtig staan, wist ik. Dus moest ze het van me aan. Ik was heel dwingend. Niet per se zeikerig, maar ik had wel het idee haar naar een hoger niveau te kunnen tillen.

Ook als kleuter. Mijn oppasmoeder had een heel lelijk zakdoekje, vond ik. Het was van synthetische stof met tijgerprint. Ik vond het zó lelijk, daar kon ik niet over uit. Dat ding moest gewoon haar huis uit. Toen zij het niet doorhad, heb ik dat zakdoekje gestolen, in een hondendrol gegooid en ben daarop gaan stampen. Op mijn negende zat ik met mijn tante in de trein en riep dwars door de coupé: 'Mevrouw, die rode jurk staat u écht niet. Dit kunt u echt niet aandoen. Het ziet er niet uit!' Ik voelde me net een zendeling. Ik vond gewoon dat die vrouw dat moest weten."

Les 2

Een roeping is geen bijbaantje

"Mijn scriptie voor mijn studie Bestuurskunde ging over... Ik weet het niet eens meer. Waar ging het over? Kinderopvang! Hoe het maatschappelijk middenveld van invloed is op... Nee, wacht. Over de communicatie tussen de brancheorganisatie kinderopvang en de kinderopvang zelf. Ik ben er twee jaar mee bezig geweest, maar er kwam niets uit mijn handen.

In dat laatste studiejaar zat ik in een crisis. Ik werkte ook naast mijn studie, die combinatie was lastig. Bij de gemeente Rotterdam zat ik bij een denktank voor veiligheid. Met de burgemeester en een groep andere jongeren ging ik na hoe de veiligheid in de stad beter kon. Toen het contract vernieuwd moest worden, vroeg ik me af: wil ik hier blijven? Naast mijn studie en baan maakte ik al die tijd ook al ontwerpschetsen en modecollages, waarmee ik exposeerde. Dat merkten ze op mijn werk ook. In plaats van beleidsnota's te printen, kopieerde ik uitnodigingen voor mijn tentoonstellingen. Ik had ook kunnen zeggen: eerst mijn scriptie af, dan naar de modeacademie. Maar dat trok ik niet. Mode was niet meer iets wat ik erbij kon doen; ik had het te lang op een zijspoor gezet. In gesprekken met de psycholoog die ik in die tijd bezocht, ontdekte ik dat ik daar ongelukkig van werd, depressief. Dus kapte ik met Bestuurskunde en ging naar de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen. In Rotterdam had ik een eigen appartement, in Antwerpen woonde ik als 30-jarige in een studentenkamer boven een garage. Met twintig andere studenten. Mijn kamertje keek uit op de keuken. Dat maakte me niks niet uit. Ik werkte zeven dagen per week, soms twaalf uur op een dag. Ik was er bijna nooit."

Les 3

Mijn dromerigheid brengt me in de problemen

"'Mam, let nou eens op!', klagen mijn dochters weleens. Als de een haar veters strikt en de ander ontbijt, dwalen mijn gedachten al af. Dan evalueer ik mijn ontwerpen, bedenk wat ik in mijn volgende collectie wil doen, maak schetsen in mijn hoofd en ga op zoek naar inspiratiebeelden. Bij elk stil moment, ben ik met mijn werk bezig. Ik moet continu mijn hoofd erbij houden. Dat vind ik heel moeilijk, de hele tijd in het hier en nu leven.

Zoals gisteren bijvoorbeeld, toen ik die afspraak met jullie fotograaf was vergeten, toen werd ik helemaal hysterisch. En zonet voor mijn afspraak met jou, dan zit ik echt af te tellen. 'Nog zeven minuten! Ik heb echt nog maar zeven minuten!' Zo moet ik eigenlijk altijd zijn. Ik moet mijzelf dwingen me bewust te zijn van de tijd. Ik word er een beetje nerveus van. Drama. Terwijl andere mensen gewoon denken: ik heb straks een afspraak.

Het gaat vaak mis. Ik vergeet afspraken, mis vliegtuigen, raak sleutelbossen kwijt en kom regelmatig te laat. Ik heb ook een tijdje mijn e-mail niet goed bijgehouden en toen bleek dat de vader van een goede vriendin was overleden. Ik had het helemaal gemist, daar zit ik nog steeds mee. Dat ik door mijn eigen slordigheid iemand niet heb gesteund. Het liet afweten. Dat vind ik heel erg. Als een elfje zou vragen: welke karaktereigenschap zou je willen hebben, dan zou ik niet vragen om meer creativiteit, maar om discipline en organisatievermogen. Zonder aarzelen zou ik dat kiezen.

Als iets mijn aandacht heeft, kan ik daar helemaal in opgaan. Dan kom ik in een soort overconcentratie en is het puur: doorgaan, doorgaan, doorgaan. Vroeger bleef ik hele nachten in mijn atelier. Om negen uur ging ik even naar huis om te douchen en dan weer door. Toen ik kinderen kreeg, kon dat niet langer. Daar liep ik echt tegen aan. Zij hebben gewoon aandacht nodig. Orde en structuur. Tegenwoordig zet ik voor alles een alarm op mijn telefoon. Nu lunch, nu kinderen ophalen, nu kinderen naar bed. Mijn telefoon rinkelt continu."

Les 4

Wees enorm eigenwijs

"Na mijn afstuderen had ik drie keer een show in Parijs. Didier Grumbach, de directeur van de Fashion Week in Parijs, adviseerde me toen om in mijn nieuwe collectie iets met de Afrikaanse cultuur te doen. Daar had ik toen geen zin in. Sterker nog, ik legde elk lapje stof dat riekte naar mijn afkomst gelijk aan de kant. Het idee dat je als zwarte ontwerper alleen maar kleding creëert geïnspireerd op je eigen achtergrond, is niet mijn realiteit. Ik denk er gewoon niet zo vaak over na dat ik zwart ben. Ik ben veel breder en complexer dan dat. Dat wilde ik in mijn werk laten zien.

Misschien had ik erin mee moeten gaan. Ik weet het niet. Dan was ik nu wel bekender geweest. Deed je als zwarte ontwerper iets met Afrika, dan zette je jezelf in de grote modesteden op de kaart. Achteraf heb ik bewondering voor mijn enorme eigenwijsheid en het volgen van mijn visie. Je kunt zeggen: wat stom, je had nu rijk en succesvol kunnen zijn. Maar ik vind het prima hoe ik het gedaan heb. Ik heb een jurk van mobiele telefoons gemaakt. Een T-shirt bouwde ik om tot haute couture jurk.

En nu ik er zelf aan toe ben, speelt mijn achtergrond wel een grotere rol in mijn werk. In de Rotterdamse kunstinstelling TENT show ik nu een mode-installatie geïnspireerd op het Caribische carnaval.

Zonet had ik een radiointerview met een presentator die mij acht jaar geleden ook interviewde. Hij vroeg: 'Je bent nog niet echt doorgebroken, hè? Iris van Herpen en Viktor en Rolf inmiddels wel.' Sowieso vind ik het complimenteus dat hij me in dat rijtje schaart. En ik antwoordde direct: 'Het is super interessant wat ik heb gedaan.' Ik was er klaar mee om mezelf als een slachtoffer van succes te zien."

Les 5

Loop niet weg voor je gevoel

"Van kleins af aan had ik het gevoel dat Zwarte Piet een clichébeeld gaf van zwarte mensen. Ik was denk ik acht of negen toen Zwarte Piet de klas binnenstapte en ik dacht: wat raar dat ze mijn vader en neven op zo'n gekke manier na-apen. We hadden het er thuis nog niet over gehad, maar ik had meteen het idee dat het over mij ging. In warenhuizen werd ik nageroepen met 'hey, Zwarte Piet!' En in december droeg ik nooit mijn gouden oorringen; ik ga me niet nog zwartepieteriger kleden dan nodig.

Rond Sinterklaas liep ik wel met pijn in mijn maag rond, maar maakte er geen punt van. Whatever, dacht ik, dit is gewoon de Nederlandse cultuur. Die pijnlijke gevoelens stopte ik weg. Tot de discussie op sociale media ontbrandde. Toen zangeres Anouk extreem hard werd aangevallen, Facebookvrienden de Pietitie gingen liken, dacht ik: Oh, dus zo denken jullie erover. Dat mijn vrienden niet begrepen hoe gevoelig het lag, stelde me teleur. Ook mijn man, een Nederlander, vond het lastig te snappen dat het kwetsend was. Thuis discussieerden we erover. 'Het is niet racistisch bedoeld', zei hij dan. Of vrienden van me noemden het 'gewoon een volksfeest'. 'Dat zwarte is gewoon roet. Jij ziet er zelf racisme in.'

Daarna heb ik in mijn overzichtstentoonstelling in het Groningermuseum alle paspoppen waarop mijn werk werd gepresenteerd in verschillende kleuren geschilderd. Van donkerbruin naar blank. Dat was voor mij een soort statement. Zo wil ik Zwarte Piet ook het liefst zien. Die poppen worden niet meer teruggeschilderd. Dus als er nu een modetentoonstelling is in het Groninger museum, zie je multiculturele poppen."

Les 6

En toch hecht ik aan mijn roots

"We spraken thuis geen Surinaams. Mijn ouders wilden dat we ons richtten op de Nederlandse cultuur. Onderling spraken zij het wel. Maar over het algemeen gold dat Sranan Tongo inferieur was. Goed Nederlands spreken helpt je verder, was hun insteek. Mijn moeder was ook helemaal verslingerd aan Europese reizen. Ze wilde naar Frankrijk, Spanje, Duitsland en had totaal geen behoefte naar Suriname te gaan. 'Ik ken het daar al, de rest van de wereld nog niet', zei ze. We aten ook nauwelijks Surinaams. Als ze er tijd voor had, maakte ze iets uit de Franse keuken. Of we gingen kaasfondueën, aten Italiaans of ze experimenteerde met bulgur en quinoa.

Toen mijn vader in 2012 stierf, kreeg ik steeds meer het gevoel dat ik iets miste in mijn bestaan. Mijn kunstenaarsroots liggen deels in Nederland en België, wist ik. Maar wat heb ik van het volk van mijn vader, de Marrons, meegekregen? Na zijn overlijden ging ik naar Pikin Slee, een dorp in de binnenlanden van Suriname waar een deel van mijn familie vandaan komt. Ik werd ontvangen door de Kapitein - zo heet een dorpshoofd - en hij legde uit hoe de bloedlijn van mijn familie door het dorp liep. 'De Weimans zijn kunstzinnige, creatieve mensen', zei hij. 'En jij hoort daarbij. Je bent een van ons.' Ineens stond ik op schouders van anderen. Ik hoorde bij een stam. In Pikin Slee voelde ik me helemaal in mijn element.

Soms is die warme adoratie heel fijn. In het Nederlandse modeveld ben ik toch een buitenbeentje.

De meningen over mijn werk zijn verdeeld, omdat mensen het niet altijd snappen. Die kritische blik onderschrijf ik, maar het is soms net too much. Ik heb een keer modellen in kubussen van plexiglas gehesen. Is dat mode, krijg je dan te horen. Over mijn eerste collectie op de Amsterdam Fashion Week zei een directeur van de modeacademie tegen de organisatie: 'Dat jullie dit accepteren. Dat een ontwerper dit de catwalk op stuurt. Dat is toch niet draagbaar.' Ik ervaar hier gewoon meer wrijving en kritiek."

Les 7

Als je maar lang genoeg volhoudt

"In een documentaire over mij, die is vertoond op een Australisch filmfestival, werd ik omschreven als een maverick, een enfant terrible. Iemand die niet alleen nieuw beeld laat zien, maar ook onacceptabel of onaangenaam kan zijn. Soms is dat onhandig. Vijf jaar geleden heb ik een enorm modehuis van hout gebouwd voor het Groninger Museum. Het museum zei toen: 'Waarom doe je dat? We willen gewoon mooie, interessante kleding hebben.' Ze vonden die installatie lelijk en wilden haar niet in de tentoonstelling . Maar ik móest dat gewoon doen, omdat ik zo het beste mijn visie kon uitbeelden. Uiteindelijk heb ik toch volgehouden en er in samenwerking met het bureau van architect Rem Koolhaas een draagbare ruimte van gemaakt. Alsof je onder een rok van vier meter hoog en acht meter lang doorloopt. Probeer dat maar eens te weigeren, dacht ik. Als je lang genoeg volhoudt, willen mensen je creaties hebben."

Marga Weimans

Modeontwerper Marga Weimans (1970) stapte in haar laatste studiejaar Bestuurskunde over naar de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen. Met haar afstudeercollectie won ze in 2005 de Britse I-D styling Award. Acht jaar later nam ze als tweede Nederlandse de IAF International Designer Award in ontvangst. Weimans showde drie keer in Parijs, stond op de Amsterdam Fashion Week en toonde in 2014 een overzichtstentoonstelling in het Groninger Museum. In totaal heeft Weimans acht collecties op haar naam staan. Haar nieuwste project is een mode-installatie, geïnspireerd op het Caribische carnaval: On the other side of reality, tot 4 oktober te zien in TENT in Rotterdam. Morgen geeft ze daar om 14.00 uur een rondleiding langs haar werk. Zie www.tentrotterdam.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden