Alternatieve Nobelprijs voor onderzoek over volle blaas

Ook onderzoek naar gapende schildpadden valt in de prijzen

Gevoelig voor impulsaankopen? Ga dan eens winkelen met een volle blaas. Als het goed is, kunt u de verleidingen dan beter weerstaan.

Het klinkt belachelijk, maar het is wetenschappelijk aangetoond: wie moeite moet doen om zijn plas op te houden, krijgt als onverwachte bonus een betere beheersing van andere impulsen. De Twentse consumentenpsychologe Mirjam Tuk en haar Groningse collega Debra Trampe hebben voor deze ontdekking vannacht in Boston de zogeheten 'Ig Nobelprijs' voor de geneeskunde 2011 gewonnen.

De jaarlijkse Ig Nobelprijzen vormen een parodie op de echte Nobelprijzen die volgende week worden uitgereikt. Het Engelse 'ignoble' betekent 'onedel', Ig Nobel betekent, is een woordspeling op Nobel. Het Ig Nobel-comité beloont onderzoek waar je eerst om moet lachen en daarna over wilt nadenken. Dit jaar gaan maar liefst drie van de negen prijzen naar onderzoekers uit Nederland: een absoluut record.

Psychologe Tuk liet proefpersonen 700 milliliter water drinken; andere mensen kregen maar 50 milliliter. De deelnemers moesten vervolgens vragen beantwoorden waarin financiële hebberigheid een rol speelde. Bijvoorbeeld: ontvang je liever nu twaalf euro, of over dertig dagen dertig euro? Proefpersonen met een volle blaas kozen vaker voor de uitgestelde impulsbevrediging. Uit vervolgonderzoek bleek dat er sprake was van een 'dosis-respons-relatie': hoe voller de blaas, hoe sterker de beheersing.

Tuk, zeer verguld met de prijs, licht vanuit Boston toe hoe het werkt. "Het hersengebied dat actief is bij het remmen van de plasneiging, blijkt niet erg taakspecifiek. Het geeft een bredere remming, ook op ander gedrag. Hersenscans bevestigen dat het gebied een rol speelt bij allerlei vormen van onderdrukking." Dat biedt perspectief, denkt Tuk. Want als je één ding goed leert beheersen, krijg je ook andere dingen beter onder controle. "Daar heeft de hele maatschappij iets aan, want we moeten allemaal wel eens een impuls onderdrukken."

De tweede Nederlandse Ig Nobelprijs, op het gebied van de fysiologie, gaat naar psychologe Natalie Sebanz, werkzaam in Nijmegen, maar van oorsprong Oostenrijkse. Zij onderzocht het fenomeen van aanstekelijk gapen. Dat treedt niet alleen tussen mensen op, maar ook tussen honden en hun baasje. Begint de een, dan gaat de ander mee. Maar waarom? Zitten er diepere sociale bedoelingen achter, zoals het uitdrukken van empathie? Of is gapen puur een primitieve reflex, toevallig uitgelokt door een andere gaap?

Om dit wetenschappelijke debat te slechten onderzocht Sebanz kolenbranderschildpadden. Die zijn volstrekt niet sociaal. Dus als deze dieren elkaars gaap overnamen, moest het een primitieve reflex zijn. "We leerden vrouwtjesschildpad Alexandra op commando gapen. Dat kostte een half jaar. Wát we vervolgens ook probeerden, andere schildpadden namen haar gegaap niet over. Waarschijnlijk speelt bij aanstekelijk gapen dus toch een sociale component mee."

De derde Nederlandse prijs, voor natuurkunde, kwam terecht bij Herman Kingma van de Universiteit Maastricht. Die stelde vast waarom discuswerpers duizelig worden tijdens een worp, en kogelslingeraars niet. Andere prijzen gingen naar het idee om wasabi (Japanse mosterd) te gebruiken om mensen in noodsituaties te wekken, en naar een studie over de vraag waarom mensen zuchten.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden