Alternatief op vakantie bij de indianen in Ecuador

“De bezoeker wordt vriendelijk verzocht niets te verkopen of cadeau te geven. Fooi geven mag niet. Vraag toestemming als u foto's van leden van onze gemeenschap wilt nemen. Zoen elkaar niet in het openbaar. Houd respect voor alle vormen van leven, dood daarom geen enkel insect of dier. Wij houden van de geluiden van de jungle, houd daarom het volume van uw cassetterecorder laag. Zet uw afval op de daarvoor bestemde plaats. Doe geen beloften die u toch niet zult nakomen. Houd afstand als u met ons praat en onthoud dat intieme relaties met leden van onze gemeenschap niet toegestaan zijn.”

MARIANO SLUTZKY

Zulke regels krijgen bezoekers van Ecuadoriaanse Quichua-indianen in de plaats Napo - diep in het Amazonegebied. FOIN, de organisatie van deze indianen, wil gedurende de vier à acht dagen die bezoekers er mogen verblijven niets aan het toeval overlaten. Houdt de reiziger nog een vakantiegevoel over met zo'n gedragscode? “Zeker, want bezoekers kunnen er bijvoorbeeld uitrusten, kanovaren en kennisnemen van geneeskundige planten. Er wordt niet méér gevraagd dan een beetje aanpassing aan de leefwijze van indianen. Dat is toch niet zo erg?”, zegt Marcelo Jaramillo, coördinator van de afdeling toerisme van de organsiatie MCCH.

Naast de commerciële reisbureaus die zich op 'eco-toerisme' richten, begon MCCH drie jaar geleden met het aanbieden van een eigen vakantiepakket. “Wij noemen het niet eco-toerisme want de mens is een belangrijke component van ons aanbod”, aldus Jaramillo. MCCH, die onder andere de cacao voor de chocoladerepen van het 'keurmerk' Max Havelaar levert, organiseert de trip samen met zeven plaatselijke niet-gouvernementele organisaties (ngo's). Tot dusver komen de reizigersgroepen uit Europa - voornamelijk Italianen, Spanjaarden en Nederlanders - en uit de VS. De Nederlandse counterpart is Multatuli Travel.

Al moeten de toeristen primitieve en soms gebrekkige hygiënische voorzieningen voor lief nemen, ze kunnen wel genieten van de ongerepte natuur op plaatsen waar grote touroperators niet komen. En en passant krijgt de reis een tintje 'politieke correctheid': er wordt alleen gebruik gemaakt van lokale en kleinschalige voorzieningen en de reiziger proeft de dagelijkse leefomstandigheden van de bevolking. De winst investeerden de MCCH en de plaatselijke ngo's in voedselbedrijven, scholing en andere nuttige activiteiten. Vorig jaar kwamen er vijf groepen toeristen van twee tot vijftien personen. Dit jaar worden er zestien groepen verwacht en volgend jaar nog meer. Met deze groei lijkt de huidige toerist die gebruik maakt van het MCCH-pakket de voorhoede van de massatoerist die het minder nauw neemt met het milieu en de plaatselijke bevolking.

Jaramillo: “Wij lopen altijd het risico dat wij de weg plaveien voor grote touroperators. Toch denk ik niet dat de organisaties waarmee wij samenwerken verleid zullen worden door het grote geld. Bij de voorbereiding van dit vakantiepakket staan wij met elke organisatie uitgebreid stil bij de redenen waarom ze deelnemen. De inkomsten moeten niet de enige drijfveer zijn, de 'waardigheid' moet vooropstaan. Wij moeten onszelf daarom niet overschatten en niet meer doen dan wij aankunnen. Als dit betekent dat wij in de toekomst ook 'nee' tegen reisbureaus zullen moeten zeggen en daardoor geld mislopen, dan is dat gewoon jammer.”

BOERENKNECHTEN Hoe belangrijk toerisme als inkomstenbron is, blijkt op bezoek bij de indianengroep Salasacas. Tot een paar jaar geleden werkten de indianen als boerenknechten bij landheren. “Op de plantages werden wij continu vernederd”, vertelt gids José. “De mestiezen noemen ons lungos. Dat is de allerlaagste definitie voor mensen. Maar nu wij wandkleden verkopen en toeristen ontvangen, hoeven wij niet meer voor hen te werken.”

Bij de Salasacas kunnen toeristen een rit te paard maken in de mooie velden in de omgeving. “Wil je een lange of een korte rit maken?” Hoe lang duurt een korte rit? “Even maar. Een uur of drie.” Indianen hebben andere interpretaties van afstand en tijd dan een westerling. “Tja, soms worden toeristen gauw moe van het paardrijden. Maar bij terugkomst is het eten klaar”, schatert José. Inderdaad, het eenvoudige maal van bonen, maïskolven en kaas smaakt erg lekker.

ALCOHOL Bij dit soort toerisme leert de reiziger ook minder leuke kanten van de indianen kennen. Vooral bij de Salasacas heerst gebrek aan hygiëne en de trago - praktisch honderd procent alcohol en heel goedkoop - is voor vele indianen de enige vorm van vertier. De Otavaleños, een andere indianenstam, staan bekend om hun harde handelsmentaliteit, zowel onder elkaar als jegens andere indianenstammen. De Shuares-indianen hebben een wel zeer milieuonvriendelijke manier van vissen: ze gooien dynamiet in de rivier en wanneer dat ontploft komen de vissen vanzelf boven drijven. “Het is niet erg dat de idyllische beeldvorming over indianen door dit toerisme teniet wordt gedaan. Indianen zijn immers gewoon mensen van vlees en bloed, ze hebben ook zwakheden”, zegt Jaramillo. Hij erkent overigens dat de dienstverlening van dit soort toerisme voor verbetering vatbaar is.

GRINGO'S In het stadje Baños leeft een groot deel van de inwoners van de gringo's - de verzamelnaam voor westerse toeristen - die er gedurende het hele jaar neerstrijken. Hierdoor en vanwege de gemoedelijke sfeer koos MCCH Baños uit als rustpunt. De groene omgeving en het prettige klimaat lenen zich ook voor lange bergwandelingen of tochten te paard. 's Avonds zijn de talloze kroegen - waarvan een paar met uitgebreide bibliotheken en muziekpodia - en restaurants tjokvol.

Op het eilandje Muisne, aan de noordoostkust, krijgt de bezoeker opnieuw een mix van vakantie en sociale betrokkenheid. De plaatselijke milieuorganisatie Fundecol neemt bezoekers mee op excursie naar de plekken waar de mangrovebomen illegaal gekapt worden om plaats te maken voor garnalenkwekerijen. Van de winst van het toerisme heeft deze organisatie onlangs een nieuw bootje gekocht en zes hectaren herbebost. Maar het hotelletje dat ze aan het bouwen waren, kan pas afgemaakt worden na de volgende lichting bezoekers want het geld is op.

“Wij hebben overigens één probleem: het afval. Al twee jaar is de afvalwagen kapot en het gemeentebestuur laat het maar zo. Daarom waait het afval alle kanten uit”, zegt Bernard Reuter. Zestien jaar geleden kwam de Duitse Reuter toevallig in Muisne aan en was meteen verliefd op de rust van het eiland. Tegenwoordig besteedt hij veel tijd aan Fundecol want deze moet - aangezien de overheid het laat afweten - voor veel oplossingen zorgen. Zo valt de elektriciteit regelmatig uit en het drinkwater blijft een groot probleem: “Toeristische steden in de omgeving waar het hele ambtenarenkorps van Quito vakantie houdt, hebben alle mogelijke voorzieningen. Maar dorpen als deze worden gewoon vergeten.”

Juist deze sfeer van een afwezige overheid, een snikheet en vochtig klimaat en de zoete geur van papaja's doet de bezoeker vaak denken aan Marquez' Honderd jaar eenzaamheid. Dat wordt nog versterkt door de toegankelijkheid van de grotendeels uit Afrikaanse slaven afkomstige inwoners en door het enige transportmiddel op het eiland: de bakfiets. In het weekend is de geringste gebeurtenis aanleiding om er feest te vieren. Het begin van de verkiezingscampagne van een politieke partij is zo'n aanleiding. Met vier gekleurde gloeilampen als decoratie wordt er gedanst alsof het de laatste dansavond is. De kakkerlakken in de gang kunnen het plezier niet bederven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden