Alsof je langzaam een heuvel afdaalt

Nootebooms verhalen cirkelen allemaal om verlies, herinnering, vergankelijkheid. Je zou er somber van worden, als ze niet zo hypnotiserend geschreven waren.

De Bezige Bij komt met een Cees Nooteboom - offensiefje. De uitgeverij brengt op dvd een Duitse documentaire uit over de ook bij onze buren zeer populaire schrijver: ‘Hotel Nooteboom, een reis in woord en beeld’. En in de bundel ‘Nooteboom en de anderen’ voert Margot Dijkgraaf gesprekken met de schrijver, over zijn jeugd, zijn reizen, de beeldende kunst, de klassieken, de literatuur. Bovendien is er een nieuwe verhalenbundel van Nooteboom zelf: ’’s Nachts komen de vossen’.

De titel keert terug in een verhaal over een man die bang is voor het het donker omdat er ’elke nacht een ogenblik kwam dat hij niet meer wilde leven’. „’s Nachts komen de vossen” waarschuwde zijn grootmoeder hem vroeger. Dat was hij nooit meer vergeten.

Die angst voor het donker en het besef van ieders vergankelijkheid beheersen deze nieuwe verhalenbundel van Nooteboom; het boek is doordrongen van dingen en mensen die voorbijgaan, en van de weemoed die dat verlies oproept.

In de meeste verhalen denkt de verteller terug aan de voorbijgangers in zijn leven: verloren geliefden, vrienden, kennissen. Maar de vergankelijkheid schuilt overal: elk ding kan het verglijden van de tijd zomaar aan je opdringen: „O, waar is dat oude geld toch gebleven. Guldens, lires, franken.”

In sommige verhalen neemt de schrijver zelf het woord, in andere wordt een verzonnen verteller opgevoerd, maar steeds is de dood de motor die het verhaal voortstuwt. Soms duikt hij plotseling op, zoals in het schitterende, beeldende verhaal ‘Onweer’, waarin een man een echtelijke ruzie ontvlucht en dan op het terras getroffen wordt door de bliksem.

In andere verhalen trekt de dood tergend aan je benen, zoals in het laatste verhaal ‘Het verste punt’, waarin een vrouw op een eiland het niet kan laten als het stormt naar het verste punt te gaan: „Als ik dichterbij kom hoor ik het geluid van de zee, tegelijk woede en gejuich. Ik kom om te dansen. (..) De wind danst met mij, houdt mij vast, trekt aan mijn lichaam, ruw maar onweerstaanbaar, ik laat me leiden, ik moet oppassen dat hij me niet tegen de grond slaat.”

Maar vaker blijft de dood een verhaal lang onder de regels sluimeren. Zo voel je in het verhaal ‘Heinz’ direct dat de man op de groepsfoto, waar de verteller naar kijkt, er niet meer is: „Heinz Maximilian Schroeder, () toen nog in staat van genade, libido en humor intact, nog niet ingehaald door de drank, schalks en, nog zo’n woord, onschuldig, een glimp van boosaardigheid in die vreselijk blauwe ogen, ein Mensch.” Prachtig hoe Nooteboom hier via de groepsfoto afdaalt, zijn herinnering in, en een helder beeld opdiept van zijn tragische vriend, honoraire vice-consul ergens in Italië, ooit een vitaal Clark Gable-achtig type maar na de vroege dood van zijn geliefde ten onder gegaan aan alcohol. Nootebooms zinnen lezen alsof je op een landweg langzaam een heuvel afdaalt, met alle tijd om het landschap in je op te nemen.

„Herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil”, luidt een beroemde zin uit Nootebooms roman ‘Rituelen’. In zijn laatste twee verhalenbundels – in 2007 verscheen ’Rode regen’ - vervolmaakt de schrijver de kunst van het herinneren. In ieder verhaal uit ’’s Nachts komen de vossen’ treedt hij buiten de tijd. Ofwel – zoals in ‘Onweer’ en ‘Het verste punt’ – door een enkel moment in taal te bevriezen, ofwel door opnieuw op te roepen wat al lang vervlogen is.

In ‘Paula II’ overschrijdt de schrijver zelfs de grens van de dood en laat hij zijn jong gestorven hoofdpersoon spreken vanuit de onderwereld: „Er moeten hier oneindig veel doden zijn, maar ze zijn afwezig in hun eigen dood, zoals ik in de mijne () Niemand zoekt ons op, zoveel weet ik al. Wij moeten werken aan een verleden dat langzaam van ons wegglijdt”.

Je zou er erg droevig van kunnen worden, als het niet zo perfect helder, zo hypnotiserend was opgeschreven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden